فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٣ - پرسشهاى نوپيداى فقهى (٢) حضرت آية اللّه ناصر مكارم شيرازى
جديدى كه براى جا به جا كردن مسافر يا بار به كار مىآيد، چشم بپوشد. امروزه اگر ملتى سراغ داشت كه بگويد بايد اين وسايل جديد را وانهاد و فاصلههاى درون شهرى يا برون شهرى را با اسب و شتر پشتسر گذاشت، و يا بايد ماشينهاى نو را در صنعت و كشاورزى و همانند آن به كار نگرفت و به ابزارهاى جنگى نوين پشت كرد، چنين مردمى خوارترين، كمتوانترين و نيازمندترين ملتها به دشمن خواهد بود و در چنان جامعهاى سنگ روى سنگ نخواهد ماند. بلكه چنين وضعيتى مخالف صريح فرمان الهى خواهد بود كه فرمود: {و أعدّوا لهم ما استطعتم من قوّة لنيجعل اللّه للكافرين على } (٢٠)، {المؤمنين سبيلاً } (٢١)و هم مخالف اين سخن رسول خدا(ص) كه فرمود: «الإسلام يعلو و لايعلى عليه». (٢٢)
بر اين پايه اگر راهى جز به كارگيرى اين ابزارهاى نوين، وسايل نقليه جديد، كارخانهها و سلاحهاى نوين نباشد - كه چنين نيز هست - لازم آيد راههايى احداث شود كه اين وسايل بتوانند از آنها عبور كنند؛ چرا كه استفاده از وسايل نقليه جديد در راهها و كوچههاى تنگ قديم امكانپذير نيست.
از آن سوى، بر طبق برخى قواعد، خراب كردن خانههاى مسلمانان و تصرف در داراييهاى آنان بدون اجازه روا نيست؛ چه، به عقل و نقل ثابت شده كه هيچ كس حق ندارد در مال ديگرى تصرف كند، مگر آن كه او خود قلباً اجازه و رضايت دهد.
در چنين جايى كه ميان اين دو وضعيت ماندهايم، قاعده اهم و مهم به كار مىآيد و بر پايه آن لازم مىشود كه مهمتر را گرفت و مهم راوانهاد. اين نيز روشن است كه در چنين جايى پاسداشتسربلندى و اقتدار مسلمانان مهمتر است، البته در اين راه بايد به آن مقدار كه لازم و واجب است، بسنده داشت، و از سوى ديگر در برابر خانههايى كه در خيابان قرار مىگيرد به صاحبانشان خسارت پرداخت.
بدين سان مىبينيم، چگونه اين مسأله به كمك قاعده پيشگفته، حل مىشود.
مطلب ديگرى كه در همين جا، رخ مىنمايد اين است كه اگر آمد و شد اين وسايل بدون نظمى كه لازم است صورت گيرد قطعاً هر روز حادثههايى ناگوار پيش مىآيد و كسانى از بين مىروند يا زخمى مىشوند و اموالى تباه مىشود. از همين روى و از باب مقدمه واجب - يعنى حفظ جان و مال مردم، بلكه حفظ نظام جامعه - وضع مقرراتى براى آمد و شد واجب مىشود. اين - يعنى مقدمه واجب - خود يكى ديگر از عنوانهاى ثانوى است و بر
(٢٠) سوره انفال، آيه ٦: هر چه مىتوانيد براى رويارويى با آنان نيرو فراهم سازيد.
(٢١) سوره نساء، آيه ١٤١: خداوند براى كافران راه سلطهاى بر مؤمنان قرار نمىدهد و روا نمىدارد.
(٢٢)اسلام برتر است و هيچ چيز بر آن برترى نمىيابد، وسايل الشيعه، ج٢٦/١٢٥، ابواب ميراث الابوين، باب ١٥، ح٢.