استاد: اين پرسش و گفته‌اى هوشمندانه و درست است. علم اصول تعبد شرعى را به عنوان يك معيار كلى در همه زمينه‌ها به كار مى‌گيرد. در روش اصولى رايج، فقها بيشتر بر تعبد شرعى تكيه مى‌كنند و نصوص وارده را به دليل تعبدى بودن غيرقابل چند و چون و مقايسه و تعقل مى‌دانند.

مى‌گويند اينها جزو دين هستند و دين را هم فقط بايد اطاعت كرد آنچه را كه از شارع مقدس به ما رسيده است، از روى تعبد، مى‌پذيريم. تعبد در اعمال عبادى محض، امرى مسلم و روشن است، اما در عرصه‌هاى اجتماعى يعنى در مسائلى كه به فقه عام و جامعه مربوط است و نيز در بعضى از مسائل فقه خاص به ويژه در زمينه خانواده و داد و ستدهاى فردى، ما به طور كلى تعبد را بى‌معنا مى‌دانيم. حكم اين گونه مسائل را طبق «ادله برتر»يعنى طبق قواعد عام و ضوابط اساسى شريعت، بايد استنباط كرد. بايد با توجه به اهداف شريعت و آن مقدار از ملاكهاى شريعت كه براى ما قابل فهمند بر اساس آنچه از حكمت تشريع مى‌فهميم احكام اجتماعى را استنباط كرد. نمى‌گويم بر اساس مصالح و مفاسد واقعى زيرا چه بسا اشكال شود كه ما نمى‌توانيم مصالح و مفاسد واقعى را بشناسيم. اين هم خود يكى از عوامل خلل در روش است. مثال ساده‌اى را در اين باره مى‌آورم: - اگر چه مواردى مهمتر از اين مثال در اين زمينه وجود دارد - بين مردم چنين شايع است كه مؤمنان غذا خوردن را با نمك آغاز مى‌كنند و با نمك پايان مى‌دهند و اين كار را مستحب مى‌شمارند، حال فرقى ندارد كه در مناطق گرمسيرى زندگى كنند يا در مناطق سردسير، در تابستان باشد يا در زمستان.

روايتى هست كه به خوردن نمك، قبل و بعد از غذا توصيه مى‌كند، الان يادم نيست، اين روايت از نظر سند و دلالت و حجيت، اعتبار دارد يا نه؟ (در تعبير كتابهاى فقهى اين كار به عنوان يك عمل مستحب، ذكر شده است و استحباب هم يك حكم شرعى است.) من تعبدى بودن اين عمل را نمى‌فهمم، مى‌دانم كه نمك ماده‌اى غذايى است و با بدن و فعل و انفعالات شيميايى آن ارتباط دارد، نيز مى‌دانم كه انسان در مناطق گرم بيشتر عرق مى‌كند و از اين رو مقدارى از آب بدنش را از دست مى‌دهد و اين آب از دست رفته به