فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩١ - بيمه آية اللّه محمد محمدى گيلانى
در عقد بيمه، نيز چون چگونگى خسارت وارده احتمالى و ميزان آن، روشن نيست داد و ستدى غررى به معناى لغوى غرر بوده و فاسد و باطل مىباشد. براى روشن شدن موضوع و دفع اين شبهه، نخست بايسته است «غرر»را معنى كنيم :
«غرر»در لغت به معنى خطر و به هلاكت، افتادن است.
«غرر»جهل و جهالت نيست اگر چه خود يكى از عوامل به خطر افتادن و هلاك شدن مىباشد. بيع «غررى»را از آن جهت «غررى»مىنامند كه مال و سرمايه طرف به مخاطره مىافتد.
در بيمه، غرر به معنايى كه شمرده شد، وجود ندارد، مخاطرهاى براى دو طرف نيست. بيمهگر و بيمهگذار هر دو با توجه و بر مبناى همين احتمالات، عقد بيمه را منعقد مىكنند و اين اندازه ابهام ميزان خسارت وارده، زيانى به درستى عقد بيمه، نمىزند. زيرا نوع خسارت و بيشترين ميزان تأمين آن و حدود و مشخصات ديگر، تعيين و مورد توافق دو طرف قرار گرفته است.
از سويى ديگر ادلّهى ياد شده در مورد بيع غررى است و عقد بيمه، بيع نيست بلكه همانطور كه گفته شد قراردادى است مستقل و با تعريفى مشخص و مخصوص به خود و اعتبار آن عقلايى و جهانى است. و تحمل يك هزينه جزئى براى كسب منافع زيادى كه براى بيمهگر و بيمهگذار دارد، عاقلانه و مقرون به صرفه است و تحمل ضرر كم براى جلب منفعت بيشتر، يك روش عقلايى است كه در سطوح مختلف بشرى رواج دارد.
ب. اكل مال به باطل:اشكال ديگرى كه در عقد بيمه ممكن است گفته شود آن است كه بيمه مصداق «اكل مال به باطل»است: قرآن كريم مىفرمايد: {يا أيّها الّذين آمنوا لاتأكلوا أموالكم بينكم بالباطل إلاّ أن تكون تجارةً عن تراضٍ. } (٩)
اى كسانيكه ايمان آوردهايد اموال يكديگر را به باطل نخوريد مگر آنكه تجارتى باشد از روى رضايت.
بر اساس آيه شريفه، كه مستند فتوى فقها عظام قرار گرفته، «اكل مال به باطل»حرام است و اموالى كه از راه تجارت مشروع و با رضايت دو طرف باشد حلال و مصرف آن بىاشكال است.اكل مال به باطل يعنى چه؟
باطل در مقابل حق است. باطل چيزى را گويند كه پايه و اساس درستى نداشته و هدف و مقصد عقلايى ندارد. وقتى انسان مالى را از راه درست به دست آورده باشد. ملك او مىشود
(٩) سوره نساء، آيه ٢٩.