فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٠ - بيمه آية اللّه محمد محمدى گيلانى

طرف يا دو طرف آن معامله شود، جايز نمى‌باشد. چون در روايت پيشوايان دين، سلام اللّه‌ عليهم، از بيع غررى نهى و منع شده است و نهى در معاملات موجب فساد آن مى‌شود. و اگر در معامله‌اى به نهى به عمل آمده، توجه نشود و به مقتضاى آن عمل نگرديد، آن معامله فاسد بوده و ترتيب اثرى به آن داده نمى‌شود.

روايت اشاره شده در روايات عامه، چنين آمده است :

«نهى النبى صلى اللّه‌ عليه و آله و سلم عن بيع الغرر.» (٥)

پيامبر اكرم صلى اللّه‌ عليه و آله و سلم از انجام معامله غررى نهى كرده است.

علماى شيعه نيز يكى از اركان درستى داد و ستد را «غررى»نبودن آن شمرده‌اند و معامله‌اى كه موجب غرر باشد، باطل و فاسد مى‌دانند. مگر چاره‌اى براى رفع غرر يا جبران آن شود. روايت معروف نبوى ياد شده در روايات اماميه نقل نشده است اما رواياتى از ائمه معصومين، سلام اللّه‌ عليهم، رسيده كه مؤيد مضمون آن مى‌باشد:

١. «عن أبي عبد اللّه‌ عليه السلام عن آبائه عليهم السلام: أنّ رسول‌اللّه‌ صلى‌اللّه‌ عليه و آله و سلّم، قال: من باع بيعاً إلى أجل لايعرف، أو بشيء لايعرف، فليس بيعه ببيع.» (٦)

اگر كسى داد و ستدى انجام دهد كه زمان تحويل جنس، مشخص نباشد، يا بهاى آن معلوم نباشد آن بيع، داد و ستد درستى نخواهد بود.

٢. عن أبي عبداللّه‌ عليه السلام: قال: يكره أن يشتري الثوب بدينار غير درهم، لأنّه لايدرى كم الدّر هم من الدّينار.» (٧)

در اين روايت اگر چه حضرت صادق، عليه السلام، با تعبير «كراهت»از معامله‌اى كه بهاى آن معين نمى‌باشد، منع فرموده است اما با توجه به مناسبت حكم و موضوع كه مسأله‌اى عبادى نيست فساد چنين داد و ستدى را مى‌رساند.

٣. عن على عليه السلام، في رجل يشتري السلعة بدينار غير درهم إلى أجل قال عليه السلام: فاسدّ فلعلّ الدينار يصير بدرهم.» (٨)

اين روايت نيز مانند روايت پيش ياد شده است كه بهاى داد و ستد چون مشخص و روشن نمى‌باشد از نظر حضرت، چنين معامله‌اى فاسد، دانسته شده است. بنا بر اين: همان گونه كه از موارد بالا كه به عنوان نمونه آورده شد به دست مى‌آيد : معامله‌اى كه بهاى آن مشخص نباشد، يا زمان تحويل جنس تعيين نشده باشد، يا به جهت بالا و پايين آمدن ارزش درهم و دينار، بهاى پذيرش تغيير، داشته باشد چنين معامله‌اى چون موجب غرر مى‌شود، فاسد و باطل خواهد بود.