فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٧ - سخنى در تنظيم خانواده (١) محمد مؤمن قمى

«به من گفته شد: فلانى جنب شد، در حالى كه بيمارى آبله داشت. پس او را غسل دادند و در نتيجه، وى مرد. امام(ع) فرمود: او را كشته‌اند. چرا درباره تكليف او نپرسيدند؟ و چرا او را تيمم ندادند؟ مگر نه آنكه شفاى ندانى پرسيدن است.» (٣٧)

نظير آن، روايتى است كه جعفر بن ابراهيم جعفرى و ديگران نقل كرده‌اند. (٣٨)

روشن است كه اين روايت در موردى است كه به كاربردن آب به مرگ انجاميده است، بنابراين، سرزنش در به كار گرفتن آب، بر ناروايى آن در موردى كه ضرر كمترى دارد دلالت ندارد و شايد در موردى كه به كار گرفتن آب به ضرر اندك، يا طولانى شدن بيمارى آبله منجر شود، اين عمل اصلاً سرزنشى را هم نداشته باشد.

دليل هشتم:دلايلى كه بر عدم وجوب حج و عدم حصول استطاعت دلالت دارند، و آن در موردى است كه رفتن به حج، به بيمارى و يا زيان بدنى بينجامد زيرا گفته‌اند كه حرمت ضرر، موجب از بين رفتن وجوب و عدم حصول استطاعت است، و اگر ضرر به نفس روا بود، بايستى آن را تحمل مى‌كرد و در اين صورت، توان حج را داشت و حج بر او واجب بود.

اين دليل، نيز ناتمام است، زيرا روايات معتبره فراوانى در اين باره است و از جمله صحيحه هشام بن حكم است. او از امام صادق(ع) درباره آيه: و للّه‌ على النّاس حجّ البيت من استطاع إليه سبيلاً سؤال مى‌كند: مقصود از آيه چيست؟ امام(ع) فرمود:

«من كان صحيحاً في بدنه مخلّى سربه له زاد و راحلة.» (٣٩)

كسى كه بدنش سالم، راهش آزاد و داراى توشه و مركب سوارى باشد.

نظير آن است، معتبره محمد بن يحيى خثعمى (٤٠)و... (٤١)اين روايت به روشنى مى‌گويد كه صحت جسمانى در تحقق استطاعت شرط است.

دور نيست كه از روايت بهره‌گيرى شود كه اگر رفتن به حج به سلامتى انسان زيان زند، در اين صورت نيز شرايط استطاعت موضوع ندارد، بدين معنا كه همان گونه كه نبودن سلامتى و وجود بيمارى از آغاز كار، با استطاعت ناسازگار است، رفتن به حج اگر به بيمارى بينجامد نيز با استطاعت در تضاد است. بنابراين، حج بر كسى كه از آغاز سلامت جسمانى نداشته باشد و يا سرانجام، سفر حج به بيمارى او منتهى شود، واجب نيست، زيرا عنوان مستطيع (توانمند) بر او صدق نمى‌كند. اما در هر حال، اين