نكته‌اى كه در اينجا مى‌ماند: منشأ انصراف است و آن هيچ نيست مگر آشنايى و انس ذهن با برخى از مصداق‌ها، و اين نيز مى‌تواند دلايلى گوناگونى داشته باشد كه غلبه وجود از آن جمله است. از اين نمونه است آنچه درباره مقدار «وجب»گفته مى‌شود و اين كه «وجب»به اندازه متوسط و متعارف انصراف دارد نه به آن كه بسيار بزرگتر يا بسيار كوچكتر از معمول و نادر است. در مقدار «صورت»در وضو نيز، جاى انصراف وجود دارد و صورت مساحتى را كه ميان انگشت شست و انگشت ميانى جاى مى‌گيرد، شامل مى‌شود. ذراع نيز در بسيارى از مقياس‌هاى شرعى چنين حالتى دارد. همه اين گونه واژه‌ها به واسطه «انصراف لفظ»به آنچه متداول و غالب است، تفسير مى‌شود. نقطه مقابل اين انصراف نيز، «الفباى خصوصيت»عرفى به هنگام آگاهى از اثر نداشتن و دخالت نداشتن آن در حكم شرعى است.

بر پايه آنچه تاكنون در اين قسمت گفتيم، پاسخ بسيارى از پرسشهاى نوپيدا دانسته مى‌شود. مانند:

- حكم غنيمت‌هايى از قبيل هواپيما و تانك و توپ كه در عصر حاضر در جنگها به غنيمت گرفته مى‌شود، از همين رهگذر روشن مى‌گردد؛ چه، آيه {و اعلموا أنّما غنمتم من شى‌ء فأنّ للّه‌ خمسه وللرّسول } (١٣)كه بر تملك چهار پنجم غنيمت از سوى رزمندگان دلالت دارد به دو جهت از چنين غنيمتهايى انصراف دارد و آنها را در بر نمى‌گيرد:

يكى آن كه در روزگار ما همه هزينه‌هاى سپاه از قبيل وسايل نقليه، سلاح، تداركات، تغذيه و همانند آن و نيز هزينه‌هاى مجروحان و صدمه ديدگان و حتى هزينه تأمين زندگانى خانواده‌هاى شهيدان بر عهده حكومت است، در حالى كه در روزگار نزول آيه همه اين گونه هزينه‌ها بر دوش شخص رزمنده بوده و از همين روى نيز سواران دو سهم از غنيمت مى‌برده‌اند: سهمى براى خود و سهمى در برابر اسب خود و هزينه‌هاى آن. البته در آن روزگار به برخى از افراد به ويژه كسانى كه كارى جز حضور از نبرد از آنان نمى‌آمده و هيچ چيز در اختيار نداشته‌اند كمكهايى مى‌شده، اما اين كمكها، همه نيازهاى آنان را بر نمى‌آورده است. از اين روى مى‌توان ادعا كرد «آيه»از روزگارى همانند روزگار ما انصراف دارد و آن را در بر نمى‌گيرد.

ديگر آن كه در روزگار ما، سلاح و ادوات جنگى تنها به كار حكومتها مى‌آيد و افراد عادى بدان نيازى ندارند. البته مى‌توان گفت حكومت موظف است سلاح و ادوات جنگى را بفروشد و درآمد

(١٣) سوره انفال، آيه ٤١: بدانيد آنچه غنيمت گرفته‌ايد يك پنجم آن از خدا و رسول... است.