«و قد اختلف فقهاء العامّه فى الصابئين و من ضارعهم فى الكفر سوى من ذكرناه من الثلاثة الاصناف، فقال مالك بن انس و الاوزاعى: كلّ دين بعد دين الاسلام سوى اليهوديه و النصرانيه فهو مجوسيّة و حكم اهله حكم المجوس.» (١)

فقيهان اهل سنت در مورد صابئان و همانندان ايشان در كفر، هم‌انديش نيستند - البته در غير سه گروه مسيحيان، يهوديان و زردشتيان - مالك بن انس و اوزاعى گويند: هر آيين به جز آيين مسلمانى - و غير از يهوديگرى و نصرانيگرى - مجوسى به شمار آيد و پيروان آن در حكم مجوسى هستند.

شيخ مفيد، در همسانى اين گروهها با مجوسيان، به يادكرد ديگر سخنان فقيهان اهل سنت مى‌پردازد و سپس اظهار مى‌دارد:

«فأمّا نحن فلانتجاوز بايجاب الجزيه الى غير من عدّدناه لسنة رسول اللّه‌(ص) فيهم و التوقيف الوارد عنه فى احكامهم.» (٢)

ما در وجوب جزيه، از گروههاى ياد شده ]مسيحيان، يهوديان، زردشتيان [ پا فراتر نمى‌نهيم زيرا سنت پيامبر(ص) در گرفتن جزيه، فقط در مورد ايشان است و ما در احكام فقهى كه از پيامبر درباره آنان وارد شده، به توقيف: ] پاسداشت مرز موضوعات [فرمان داريم.

سپس شيخ مفيد، سخن فقيهان ياد شده را در همسانى حكم فقهى صابئان با مجوسيان، بعيد مى‌شمرد و چنين مى‌گويد:

«فلو خلّينا و القياس لكانت المانويّه و المزدقيّه و الديصانيّه عندى بالمجوسيّه أولى من الصابئين لأنّهم يذهبون في اصولهم مذاهب تقارب المجوسيه و تكاد تختلط بها.» (٣)

اگر ما به «قياس»هم وانهاده شويم، در ديدگاه من مانويان، مزدكيان و ديصائيان به مجوسيان نزديكترند تا صابئان. زيرا در باورهاى بنيادين، گروههاى نخست به مجوسيان نزديكترند و چه بسا درهم مى‌آميزند.

شيخ مفيد، در ادامه نوشتار، از برخى كيشهاى مهجور ياد مى‌كند و نزديكى آن را با مسيحيت و يا باورهاى مشركان عرب باز مى‌گويد و سپس مى‌نويسد:

«فامّا الصابئون فمنفردون بمذاهبهم ممّن عدّدناه لأنّ جمهورهم يوحّد الصانع في الاُزل و منهم من يجعل معه هيولى في القدم، صنع منها العالم فكانت عندهم الاصل و يعتقدون في الفلك و ما

(١)المقنعه، شيخ مفيد، /٢٧٠.
(٢)المقنعه، شيخ مفيد، /٢٧٠.
(٣)المقنعه، شيخ مفيد، /٢٧٠.