فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣١٢

مصلحت بداند، بدون اين كه اندازه آن معلوم باشد و همچنين گردن نهادن به احكام اسلامى است.

شافعى نيز مى‌نويسد:

«سمعت عدداً من أهل العلم يقولون: الصغار أن يجرى عليهم حكم الإسلام... فإذا جرى عليهم حكمه فقد اُصغروا بما يجرى عليهم منه.» (٣٦)

از شمارى اهل علم شنيدم كه مى‌گويند: صغار، يعنى احكام اسلام بر آنان جارى گردد... در اين صورت است كه آنان خوار خواهند شد.

علامه حلّى نيز در باره كلمه «صغار» توضيحى دارد، از اين قرار:

در مورد معناى «صغار» اختلاف است. ابن جنيد مى‌گويد:

«از نظر من، صغار يعنى اين كه: در هنگام پيمانه ذمه، شرط شود: احكام مسلمانان بر آنان جارى گردد، اگر پيكارى بين آنان و مسلمانان پيش آمد، يا اگر درگيرى بين خودشان پيش آمد، براى پايان دادن به آنها، مسلمانان رجوع كنند و اين كه در هنگام پرداخت جزيه، آنان ايستاده و مسلمانان نشسته باشند». (٣٧)

به نظر مى‌رسد، بايسته است جهت روشن‌تر شدن اين موضوع كلمه «صغار» را از لحاظ لغوى به دقت مورد بررسى قرار دهيم.

از نظر لغوى كلمه «صغرى» در برابر «كبر» قرار دارد (٣٨)و «صاغر» به كسى گفته مى‌شود كه: به خضوع اعتراف دارد و به كوچكى راضى شده باشد و چون (آن گونه كه گفته مى‌شود) اين معنى در بسيارى موارد همراه با گونه‌اى خوارى است، اهل لغت كلمه صاغر را به «من يرضى بالذلة» تفسير كرده‌اند و حال آن كه خوارى از مفهوم اصلى «صاغر» خارج است، بلكه از ويژگيهايى است كه به تناسب بعضى موارد، ضميمه اين مفهوم مى‌گردد.

و روشن است كه پايبندى اهل ذمه به اجراى احكام اسلامى در مورد آنان كه برابر