{قاتلوا الذين لايؤمنون باللّه‌ و لاباليوم آلاخر و لايحرمون ما حرّم اللّه‌ و رسوله و لايدينون دين الحق من الذين اُوتوا الكتاب حتى يعطوا الجزية عن يدٍ و هم صاغرون } . (٢٨)

سازگارى ندارد؛ چرا كه در اين ايه دو تعبير «عن يد» و هم ساغرون» مشعر به گونه ذلت و خوارى و در نتيجه كيفر است؛ زيرا مراد از «عن يد» اين است كه شخص ذمّى مى‌بايست با دست خود و به گونه مستقيم، جزيه را بپردازد. و كسى را براى پرداخت، واسطه قرار ندهد و چنين كارى، نوعى به خوارى كشاندن آنان است و «صاغرهم» در لغت، به معنى «من يرضى بالذلة» است.

اما حق اين است كه آيه ياد شده، هيچ ناسازگارى با آنچه در فلسفه تشريع جزيه گذشت، ندارد. اما تعبير «عن يد» مى‌تواند اشاره به توانايى مالى اهل ذمه باشد، يعنى ايشان مى‌بايست با توجه به مقدار توانايى مالى كه دارند، جزيه بپردازند كه با اين حساب، مقدار جزيه با توانايى مالى افراد، متفاوت مى‌شود.

تأييد كننده اين گفتار، كلمه «يد» است كه در موارد بسيارى به معناى توانايى به كار برده شده است، و شايد دو آيه زير، از جمله اين موارد باشد:

{واذكر عبادنا إبراهيم و إسحق اُولى الايدي } . (٢٩)

{قاتلوهم يعذّبهم اللّه‌ بأيديكم } . (٣٠)

تأييد كننده ديگر در آيه مورد بحث، تعبير «حتى يعطوا» است. مراد از «اعطاء» اين جا، پذيرش پرداخت جزيه و پايبندى به آن است؛ چرا كه جنگ، با اين پاينبدى پايان مى‌پذيرد، نه با پرداخت كنونى جزيه كه بر حسب فتاوا و روايات زمان آن، آخر هر سال است.

(٢٨) سوره توبه، آيه٢٩.
(٢٩) سوره ص، آيه٤٥.
(٣٠) سوره توبه، آيه١٤.