فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٩٩

پاره‌اى از اشعار فارسى نيز، نظريه دوم را تأييد مى‌كند. مانند بيت زير از نظامى:

گهش خاقان خراج چين فرستد گهش قيصر گزيت دين فرستد

و ابن بيت از سعدى:

گرنه راعى خلق است زهر مارش بايد

كه هرچه مى‌خورد از گزيت مسلمانى است. (٤)

به هر تقدير، بحث لغوى در مورد لفظ جزيه، سود چندانى ندارد، آنچه مهم است و مى‌تاند فايده‌هايى بر آن بار شود، معنى اصطلاحى اين كلمه است.

معناى فقهى و اصطلاحى جزيه

در اصطلاح فقهى، جزيه عبارت است از: مالى كه حكومت اسلامى بر حسب عقد ذمّه، از اهل كتاب، يعنى يهوديان و مسيحيان و كسانى كه شبهه اهل كتا بودن در مورد آنان وجود دارد، مانند مجوسيان، مى‌گيرد.

علامه حلى مى‌نويسد:

«الجزية هي المال المأخوذ من اهل الكتاب لإقامتهم بدار الاسلام في كل عام.» (٥)

جزيه، مالياست كه در برابر اقامت اهل كتاب در قلمرو اسلام سالانه از آنها دريافت مى‌گردد.

ابوالقاسم خرقى، از فقهاى حنبلى، مى‌نويسد:

«هي الوظيفة المأخوذ من الكافر بدار الإسلام». (٦)

جزيه، وظيفه‌اى است مالى كه كافر از ساكن در دارالاسلام دريافت مى‌شود.

٢. تفاوت ميان جزيه و خراج:

از ظاهر كلمات ابويوسف و ماوردى بر مى‌آيد كه دو لفظ جزيه و خراج، دور و جداى از