فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٨٥ - پارهاى از آراى ويژؤ محقق اردبيلى و سنجيدن آنها با ديدگاههاى ديگر فقيهان محمّدعلى برزنونى
بله، علامه حلّى در منتهى،از شيخ طوسى مطلبى را نقل كرده كه شايستگى آن را دارد كه دليل براى حرام بودن بيرون آوردن منى و ديگر حرامها واقع شود، آن جا كه مىنويسد: شيخ در جمل گفت: بر درنگ كننده واجب است كه از همه مواردى كه مُحرِم مىپرهيزد،بپرهيزد. و نيز در مبسوط گفت: و روايت شده كه:« يجتنب ما يجتنبه المحرم» موارد پرهيز،تخصيص مىخورد به مواردى كه ما گفتيم،مانند: همبسترى،بوس، لمس، درآوردن منى به هر گونه،خارج شدن از مسجد،بدون ضرورت و خريد و فروش.
جايز است كه درنگ كننده ازدواج كند و چيزهاى پاك را بخورد و بوى خوش به كار برد و صيد كند و عقد ازدواج براى ديگران بخواند.
در ادامه مىنويسد:
روايتى كه به آن اشاره شد در كتابهاى مشهور كنونى وجود ندارد،پس چگونه به درستى آن اطمينان حاصل كنيم؟
گيريم كه اين روايت وجود داشته باشد،تخصيص آن به مواردى كه علامه در منتهى ياد كرده وجهى ندارد،شايد بعضى موارد ديگر با اجماع و مانند آن حرام شود...
اين روايت، مناسب براى استدلال نيست؛ چرا كه مقتضى حرام بودن همبسترى، لمس و بوس وجود ندارد. به همين دليل است كه از عبارت شيخ طوسى در استبصار جايز بودن فهيمده مىشود. (١٥٩)
محقق اردبيلى،در زبدة البيان ذيل بحث آيه ١٨٧ سورؤبقره مىنويسد:
از آيه مشروع بودن درنگ در مسجد براى عبادت وحرام بودن همبسترى با زنان در مساجد،اگر چه شب باشد،فهميده مىشود، ولى شرط بودن همبسترى نكردن در حال درنگ عبادى و نيز باطل شدن آن، در صورت همبسترى، فهميده نمىشود.
بله، حرام بودن همبسترى، با اخبار،بلكه اجماع ثابت شده است،نه از اين آيه.
خلاصه تحقيق اين است كه بازداشتن، هنگامى دلالت بر فساد در عبادت مىكند
(١٥٩)مجمع الفائدة و البرهان،ج ٥،ص ٣٨٦ ـ ٣٩٤.