فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٧٨ - پارهاى از آراى ويژؤ محقق اردبيلى و سنجيدن آنها با ديدگاههاى ديگر فقيهان محمّدعلى برزنونى

در تذكره،اجماع بر واجب بودن غسل جنابت،پيش از سپيده‌دم،به علماى ما و در كنزالعرفان به اصحاب ما نسبت داده شده است.

در مهذب البارع،گفته شده كه ديدگاه خلاف آن،از بين رفته است.

در جامع المقاصد آمده كه مذهب اصحاب بر آن است.

سپس صاحب جواهر،بر درستى مدعاى خود، كه ديدگاه مشهور نيز هست،افزون بر گفته‌هاى عالمان كه به عنوان مشهور نزديك به اجماع آورده بود، مى‌نويسد:

افزون بر آن، خبر ابوبصير از امام صادق(ع) در مورد كسى كه در ماه رمضان جنب شود و غسل را از روى عمد، تا صبح به عقب بيندازد،امام فرمود: «يك بنده آزاد كند، يا دو ماه،پى در پى روزه بگيرد،يا شصت زمين‌گير را غذا دهد.» و همچنين اخبار قضا و نيز قضا با كفاره در مورد جنبى كه به خواب رود و صبح بدمد... [بر واجب بودن غسل،پيش از سپيده دمان،دلالت مى‌كنند].

صاحب جواهر، ديدگاه كسانى را كه غسل را پيش از سپيده‌دم،واجب نمى دانند،ضعيف مى‌شمارد و سخن شيخ صدوق در واجب نبودن غسل جنابت پيش از سپيده‌دم را در خور تأويل مى‌داند. (١٣٧)

ديدگاه واجب نبودن غسل جنابت،پيش از سپيده‌دم،از پيشينيان،به شيخ صدوق نسبت داده شده و ميرداماد نيز در شرح نجاست،به اين ديدگاه گرايش دارد.

فيض كاشانى،پس از پذيرفتن واجب بودن غسل جنابت را پيش از سپيده،بر اساس قول مشهور،مطالبى را مى‌آورد و شك‌هايى دربارؤ ديدگاه واجب بودن غسل،ايجاد مى‌كند كه نشان مى‌دهد نتوانسته است گرايش خود را به واجب نبودن غسل پيش از سپيده، بپوشاند،سپس مى‌نويسد:

به هر صورت،چه غسل در ماه رمضان،پيش از سپيده‌دم، واجب باشد و چه نباشد، روزؤغيرماه رمضان را در بر نمى‌گيرد. همان‌گونه كه در معتبر نيز آمده است. بر خلاف ظاهر گفتؤبيشتر علماى اماميه كه واجب بودن غسل جنابت را