فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٥٦ - پارهاى از آراى ويژؤ محقق اردبيلى و سنجيدن آنها با ديدگاههاى ديگر فقيهان محمّدعلى برزنونى
كسى كه مسجدالحرام را نمىبيند[به خاطر دورى] به سوى آن توجه كند. (٨١)
علامه حلّى مىنويسد:
قبله، كعبه است،در صورت امكان،در غير اين صورت،به سوى آن،اگر چه دور باشد. اگر علم،يا گمان به سوى وجود نداشت،نماز به چهار سوى گزارده مىشود و در صورت ضرورت، يا تنگى وقت،به هر سويى كه خواست، نمازگزارد و آن كه در محل،استقبال قبله را ترك كند، دوباره گزاردن نماز،بر وى واجب است. (٨٢)
همو در جاى ديگر مىنويسد:
اگر گمان به استقبال قبله داشته باشد،و يا از روى فراموشى، نمازگزارده و بين مشرق و مغرب بوده است،دوباره گزاردن نماز لازم نيست. ولى اگر به سوى مغرب و يا مشرق بوده و نه ما بين اين دو،در صورت داشتن وقت،دوباره نماز بگزارد. (٨٣)
محقق حلّى مىنويسد:
استقبال در نماز،با علم به سوى قبله،واجب است و اگر جاهل به سوى قبله بود،بر نشانههاى علمآور،اعتماد بورزد و اگر اجتهاد كرد و خبرهاى بر خلاف او نظر داد،گفته شده به اجتهاد خود عمل كند. به نظر من،اگر نظر خبره مورد اعتمادتر بود،بايد بر سخن او اعتماد كند،در غير اين صورت، به اجتهاد خود جامؤعمل بپوشاند.
در صورتى كه اجتهاد براى او ممكن نبود و كافرى،جهت قبله را به او نشان داد،گفته شده كه به خبر او عمل نكند و به نظر من،اگر خبر كافر،گمان آور باشد به آن عمل كند.
بر قبله شهر،در صورتى كه علم به نادرست بودن آن نباشد،اعتماد مىشود. و
(٨١)غنيه،چاپ شده در جوامع الفقهيه،ص ٤٩٤.
(٨٢)مختصر النافع، ص ٢٣ ـ ٢٤.
(٨٣)تبصرة المتعلمين،ص ٤٧ ـ ٤٩.