به تنگنا افتادن اشخاص خواهد بود و حرج و تنگنا،هر دو،در شرع مردودند؛ زيرا در موراد بسيارى زمين نجس مى‌شود،به ويژه مسجد، يا مكان‌هاى مقدس و دسترسى به آب زياد و باران و آب كر نيست و پاك نكننده بودن آب قليل براى زمين نجس،مستلزم حرج بزرگى است.

و نيز روايت مشهورى است كه اعرابى در مسجد پيامبر ادرار كرد و با دلوهاى كوچك، مسجد را شست و شو دادند. تأويل اين روايت نيز بعيد است و نيازى هم به توجيه و تأويل نداريم. مؤيد پاك كنندگى آب قليل، براى زمين نجس،اين نكته است كه در شريعت آسان و آسانگير اسلامى،بازدارنده‌اى برا ى‌اين صادر نشده است. نجس بودن آب به كار برده شده در از بين بردن نجس هم،مطلقاًثابت نشده است. به ويژه در مواردى همچون زمين كه در صورت پاك كننده نبودن آب قليل، مستلزم پاك نشدن زمين نجس خواهد بود و از طرفى،ترى كه در زمين باقى مانده،بيشتر از ترى نيست كه در لباسهاى نجس و وسائل سخت كه فشردن آنها شرط نيست،يافت مى‌شود.

در صورت پاك نشدن زمين نجس،با آب قليل،زمين از بين مى‌رود و نمى‌شود از آن استفاده كرد و مساجد،تعطيل مى‌شوند و اين،ضرورتى است بزرگ.

در پاك كننده بودن آب قليل براى زمين،بازدارنده‌اى وجود ندارد،مگر اجماعى كه در پاك كنندگى آب زياد ادعا شده و شيخ طوسى و ابن ادريس حلّى آن را نقل كرده‌اند و اين اجماع،ظهورى بر پاك كننده نبودن آب قليل ندارد.

نهايت كلام،اين كه آيات و اخبار،به طور مطلق،دلالت بر پاك كنندگى آب دارند[بنابراين با آب قليل نيز، مى‌توان بسان آب زياد،زمين نجس را پاك كرد]. (٧٥)

حكم قبله

مسأله قبله از بحث‌هاى پردامنه و جنجال برانگيز در ميان فقيهان است.

(٧٥)مجمع الفائده و البرهان،ج ١،ص ٣٦١.