فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٤٧ - پارهاى از آراى ويژؤ محقق اردبيلى و سنجيدن آنها با ديدگاههاى ديگر فقيهان محمّدعلى برزنونى

اردبيلى و محقق خوانسارى در نجس بودن خمر،تعجب مى‌كند، آن‌گاه مى‌نويسد:

از شيخ صدوق و پدرش در كتاب رساله و نيز از حسن رجعفى،قول به پاك بودن خمر، رسيده است. (٦٥)

ديدگاه محقق اردبيلى

دليل بر نجس بودن خمر،اجماعى است كه از شيخ طوسى در مختلف و نيز از سيد مرتضى نقل شده است... و دليل ديگر،آيه ٩٠ سورؤ مائده است:

{إنما الخمر و الميسر و الأنصاب و الأزلام رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه،لعلّكم تفلحون } .

و رجس، به اتفاق علما،يعنى نجس و دليل سوم،واجب بودن دورى از خمر،از همؤ سوى‌هاست... و اخبار بسيارى كه در اين باب رسيده است.

سپس محقق اردبيلى،پاره‌اى از اخبار را مطرح مى‌كند و در آنها خدشه وارد مى‌سازد و اجماع را به دليل وجود قول خلاف، رد مى‌كند و گفته شيخ صدوق و ابن ابى عقيل را، از پيشينيان،تأييد كنندؤ براى پاك بودن خمر مى‌آورد.

وى، دلالت آيه ٩٠ سورؤ مائده را بر نجس بودن خمر، كامل نمى‌داند و مى‌نويسد:

رجس، به معناى نجس نيست،نه در لغت و نه در عرف عام و خاص. تنها، آنچه از كتاب‌هاى لغت برمى‌آيد، رجس به معناى قذر است و قذر،فراگيرتر از معناى نجس است، چرا كه مى‌توان قذر را به قذر عقلى و قذر شرعى، تقسيم كرد. و فهميده مى‌شود كه مراد در اين‌جا، حرام بودن به كار بردن خمر است.

رجس در آيه، برا ى انصاب و ازلام نيز آمده و هر دو نجس نيستند...

دليل فراگير بودن دورى گزيدن از خمر، از همه سوى‌ها،به گونه‌اى كه نجس بودن را نيز دربر بگيرد، غير ظاهر است...

پيشى گيرنده به ذهن در آيه شريفه مورد اشاره،در مورد خمر،نوشيدن آن است