خلاصه، تخصيص زدن آيه قوت و آيه تيمم، كه فراگيرند و... و تخصيص زدن اخبار بسيارى كه در مورد تيمم و وقت وارد شده‌اند و به روشنى دلالت بر لازم نبودن دوباره گزاردن نماز دارند،در مورد كسى كه آب بيابد و ديگر روايات و تخصيص زدن اخبار خاصه‌اى كه به پاره‌اى از آنها اشاره كرديم وديگر رواياتى كه پيش از اين ياد شد، مانند اخبارى كه دلالت بر تنگنا و به حرج افتادن مى‌كردند در صورتى كه تيمم به آخر وقت انداخته شود، خالى از اشكال نيست.

تخصيص نزدن آيات و اخبار بالا سزاوارتر است بر تخصيص زدن. قول به واجب بودن تأخير انداختن تيمم از اول وقت به آخر وقت بعيد است. البته قول تفصيل بعيد نيست و من فكر مى‌كنم كه عمل به عموم سزاوارتر باشد...

سخن مصنف در ارشاد الأذهان:« تأخير انداختن تيمم تا آخر وقت، سزاوارتر است، مگر گرفتارى پيش آيد كه به برطرف شدن آن اميد نباشد و در اين صورت برترى در واپس انداختن تيمم نيست»، اشاره به ديدگاه ماست. من نيز واجب بودن واپس انداختن را نيكو نمى‌شمارم،به ويژه در جايى كه اميدى به برطرف شدن بازدارندؤرسيدن به آب نباشد،به ويژه آن‌گاه كه سبب تيمم، نبود آب نباشد[بلكه به سببى مانند: مريضى، ترس از تشنگى و ... از به كار بردن آب خوددارى شود].

در پايان، مجقق اردبيلى مى‌نويسد:

هذا ما وصل إليه نظري القاصر. (٥٠)

حكم استفاده از اطراف علم اجمالى

حقيقت علم، كشف كردن تمام و كامل است و ابهام در حقيقت آن، راه ندارد، لكن گاه،علم نسبت به متعلق به دو گونه تقسيم مى‌شود:

١. علم تفصيلى:دانش‌هايى كه در متعلق آنها،هيچ شك و ابهام و گمانى راه ندارد. مثلاًمكلف مى‌داند كه شراب، حرا م است و در داخل فلان ظرف،شراب است.

(٥٠)مجمع الفائده و البرهان، ص ٢٢٣ ـ ٢٢٨.