فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣٨ - پارهاى از آراى ويژؤ محقق اردبيلى و سنجيدن آنها با ديدگاههاى ديگر فقيهان محمّدعلى برزنونى

اين كه بيشتر،پس از شست و شوى دست و صورت،ترى دست،مقدارى با جريان آب همراه است،دلالت بر شرط نبودن جريان نداشتن آب دست،در مسح مى‌كند و گرنه اغرا به جهل و دير بيان كردن از هنگام نياز،پيش مى‌آيد [و اين دو از شارع محال است، بنا بر اين اگر با مسح،جريان آب نيز،صورت بگيرد،وضو صحيح خواهد بود]. (٣١)

محقق اردبيلى، در زبدة البيان،ذيل بحث از آيه ٦ سورؤ مائده، درباره بحث شرط نبودن مسح به جريان نداشتن آب را مطرح مى‌كند. (٣٢)

حكم تيمم

تيمم در لغت، به معناى قصد است و در اصطلاح شرع، قصد براى طهارت با خاك است كه مسح صورت و دو دست را در بر مى‌گيرد.

حكم تيمم، از آيه ٦ سورؤمائده گرفته شده است. البته از آيه ٤٢ سورؤنساءنيز، با اندك تفاوتى،حكم تيمم به دست مى‌آيد.

با مطالعؤ كتاب‌هاى فقهى در موارد زير،تيمم واجب مى‌شود كه يا به جاى غسل و يا به جاى وضو خواهد بود.

١. نبود آب.

٢. دسترسى نداشتن به آب.

٣.ترس از ضرر به كار بردن آب.

٤. ترس از به كار بردن آب، به خاطر حفظ انسان يا حيوان از تشنگى.

٥. تنگى وقت، در هر حال.

از شرايط اساسى تيمم،وجود خاك پاك است، به جز معدن‌ها و خوردنى‌ها. شرايط ديگرى نيز وجود دارد كه در جاى خود بحث شده است.