فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٠٢ - داد و ستد خردسالان درنگاه محقق اردبيلى محمد رحمانى
زمان آزمايش، پس از بلوغ باشد، لازممىآيد كه واگذارى مالهاى خردسال از شايستگى براى در اختيار گرفتن، به تاخير بيفتد.
٥. از درستى آزاد كردن بنده و وصيت و صدقه به معروف و...
كه محتواى بسيارى از روايات است، استفاده مىشود كه دادو ستد او نيز در درست است، بويژه اگر اهل تميز و رشيد باشد كه سود و زيان خويش را دستيازيهاى مالى بفهمد،همان گونه كه در بسيارى از خردسالان ديده مىشود كه از پدران و بزرگان خود، به سود و زيان خود آگاهترند.
٦. ظاهر عموم آيات و روايات و اصل شرط نبودن بلوغ، درستى داد و ستدهاى خردسال را كه قدرت تشخيص داردو از سوى پدر اجازه دارد، مىرساند؛ زيرا دليلى كه بگونه صريح دلالت كند بر نادرستى داد و ستد خردسالان نداريم واجماع هم كه محقق نشده است.»
ملاحظه مىشود كه مقدس اردبيلى بر اين باور است كه معيار درستى داد و ستد خردسالان، بلوغ سنى نيست، بلكهمعيار آن، رشد فكرى و عقلى اوست و همان گونه كه پس از اين خواهد آمد، رشد فكرى و عقلى در هر كار و عقد وتصرفى فرق مىكند؛ زيرا رشد فكرى، نسبت به پارهاى از دستيازيها و داد و ستدها امكان دارد، پيش از بلوغ سنىحاصل گردد و رشد فكرى و عقلى، نسبت به پارهاى ديگر از دستيازيها و داد و ستدها پس از بلوغ سنى و برخى ديگر، همزمان با بلوغ سنى حاصل گردد.
بلوغ در لغت و اصطلاح
اهل لغت، در معناى بلوغ اختلاف ندارند و آن را به معناى رسيدن و درك دانستهاند:
زبيدى مىنويسد:
بلغ الغلام: ادرك. (١٢)
(١٢)همان مدرك، ج٨، ص١٥٢.