فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٩ - گفت وگو با محققان مجمع الفائدة و البرهان حجت الاسلام و المسلمين حاج شيخ على پناه
بدون شك، به هنگام كار، به مواردى برخورد كردهايم، ولى چون يادداشت نشده، الان حضور ذهن نيست، ولىنسبت به دقتهاى ايشان در سند روايات، چنانكه پيش از اين اشاره كردم، نظر صاحب معالم در باب حجتخبر واحد وشرطهايى را كه بر شمرده اينها، همان ديدگاههاى مرحوم اردبيلى است كه صاحب معالم، چون شاگرد آن بزرگوار بوده آورده است و مىبيند كه صاحب معالم، سختگيريهاىفراوانى، در حجيتخبر واحد كرده است.
اگر محقق اردبيلى، در سند روايت و رجال آن دقت به خرجمىدهد، به خاطر نقشى است كه در فهم روايات دارد. ازنظر محتوا هم اهل دقت است. صدور ذيل روايات را مورد توجه قرار مىدهد، اطلاق و عموم روايات را به دقت بررسىمىكند. براى تشخيص متن به دراية توجه دارد. آيا متن حديث اضطراب دارد يا نه؟ اين مربوط به دراية است. بهعنوان مثال، مرحوم آقاى بروجردى مىفرمود:
روايات عمار ساباطى، بيشتر، اضطراب در متن دارند، زيرا عمار ساباطى عجم بوده است [اهل ساباط مدائن و نمىتوانستهاند حديث را با تمام آن ويژگيهايى كه از امامصادق(ع) مىشنود، ثبت و ضبط كند، از اين روايات وى مقدارى اضطراب دارند.
بنابراين مرحوم اردبيلى، تمامىآنچه را كه دخالت در استنباط حكم داشته از: اصول، رجال، دراية، منطق و... مورد توجه قرار مىداده است، آن گاهمىفرموده: اين حرام است و اين حلال. با اين حال، باز در مقام فتوا دادن شتاب نمىورزد و خيلى جاها مىنويسد:
«و العلم عنداللّه» يا «هذا ما عندنا»
آيت اللّه بروجردى، توصيه مىفرمود: