فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٦ - گفت وگو با محققان مجمع الفائدة و البرهان حجت الاسلام و المسلمين حاج شيخ على پناه
دو شاگرد برجسته ايشان، مرحوم سيد على صاحب مدارك و شيخ حسن صاحب معالم، بر مىآيد كه آن روايتى حجت است كه تمامى راويان آن تاامام معصوم(ع)، معدل به عدلين باشند، يعنى هر كدام را دو تن از رجاليان معروف، مانند: كشى، نجاشى، يا شيخ طوسىتوثيق كرده باشند. البته اين سخن در خصوص مرحوم اردبيلى كليت ندارد؛ زيرا گاهى اوقات ايشان، تعبير بهصحيح مىكند و حال آن كه تمامى راويان معدل به عدلين نيستند، ولى بيشتر اين گونه است بنا بر اين، ايشان با ايندقت در روايات، هم در متن و هم در سند، به استنباط مىپرداخته است. اين مىتواند روش اجتهادى ايشان باشد.
گاهى با دوستان: آقاى عراقى و آقاى يزدى مىگفتيم:مرحوم صاحب مدارك، خوش شانس بوده است؛ زيرا فقهاى بعد ايشان، آرا و ديدگاههايى را كه از كتاب مدارك نقلمىكنند و به صاحب مدارك نسبت مىدهند، آن ديدگاهها، بيشتر در مجمع الفائدة نيز هست و نشان مىدهد كه اصلنظريه، از آنِ محقق اردبيلى است و صاحب مدارك كه شاگرد اوست، از او گرفته. شايد هم سر آن در بد خطى وچاپ بد مجمع الفائده بوده كه مراجعه به آن را دشوارمىساخته است. من الان نسخهاى از چاپ قديم را دارم. در مقابل، مدارك خيلى روان و منظم نوشته شده است. به همين خاطر، بيشتر به او رجوع مىشده است و در كتابهاىفقهى، بيشتر از صاحب مدارك نام برده شده است، تا زمان مرحوم شيخ انصارى كه ايشان، به سخنان مرحوم اردبيلىهم استناد مىكند.
فقه اهلبيت: معروف است كه مىگويند: آيت اللّه بروجردى فرمودهاند نگوئيد مقدس اردبيلى، بگوييد محقق اردبيلى.
به اين شكل آيت اللّه بروجردى نفرمودهاند. پيش از ايشان،مرحوم آيت اللّه