فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٧٧ - تأملى در دائرة المعارف فقه على بن ابى طالب(ع) خالد غفورى

١. اهميت فقه فقهاى سلف و ميزان تأثير آن بر فقه متأخران (٢)؛

٢. اهميت فقه صحابه از ميان سلف و اهميت فقه امام على(ع) از ميان صحابه؛ زيرا او به گواهى پيامبر(ص)، داناترين صحابه بود (٣).

٣. اهميت فقه على(ع) از نظر صحابه و عنايت آنان به نظريات او (٤)؛

٤. اشاره به اندك بودن نقل روايات فقهى از على(ع) و بررسى علل آن.

به نظر مؤلف، اندك بودن منقولات فقهى از على(ع) ناشى از سه علت است:

علت اوّل: على(ع) در دوران قبل از خلافتش، مشاور سه خليفه قبل از خودش بود و ديدگاه‌هاى خود را به آنان ارائه مى‌داد و در همين دوره بود كه سازماندهى حكومت اسلامى شكل گرفت . از اين رو بيشتر اجتهادات على(ع)، در اين دوره در ساختار و احكام حكومت تبلور مى‌يافت. بر اين اساس، على بن ابى طالب(ع) يكى از اعضاى حكومت بود كه نقش بسيار بزرگى در سازماندهى دولت اسلامى داشت. زمانى كه حكومت به او رسيد، ساختار حكومت كامل شده بود و ديگر نيازى به تغيير و تحولات زيادى در برنامه و سازماندهى حكومت نبود. (٥)

بررسى علت اول: اولاً، مشاور بودن امام، مانع انعكاس نظريات او در ملأعام نبود، بلكه مسئله كاملاً بر عكس است؛ زيرا اينكه ديدگاه‌هاى او رسماً مورد پذيرش خلفا بوده، فرصتى طلايى براى انتشار و رواج آراى او در ميان مسلمانان فراهم مى‌كرد. به همين جهت، ملاحظه مى‌كنيم كه هميشه فقهاى دربارى از امكانات حكام بهره‌مند بوده‌اند و فقها ديدگاه‌هاى آنان در ميان عامه مردم حاكم بوده است.