معنى در همه زبان‌ها مشترك است...، بر خلاف مواد كه به حسب لغت‌هاى مختلف متفاوت است. در هر صورت، در ادات حصر بودن اين كلمه و مفيد حصر بودن آن، تصريح اهل ادب از يك سو و تبادر از سوى ديگر كافى است.

«إنّما» گاهى در قصر موصوف بر صفت به كار مى‌رود و گاهى در عكس آن كه غالباً چنين است. در صورت اول كه قصر موصوف بر صفت است، «إنّما» در مقام مجاز گويى و مبالغه به كار مى‌رود؛ مثلاً مى‌گوييم: «إنّما زيد عالم أو مصلح» و مانند آن؛ در حالى كه صفات زيد منحصر در موارد مذكور نيست، ولى متكلم فرض كرده است كه زيد صفتى جز آن ندارد، بنابراين به صورت ادعا، زيد را مقصور بر آن صفت دانسته است. در صورت دوم، «إنّما» مفيد حصر است؛ چنان كه مى‌گوييم: «إنّما الفقيه زيد» كه دلالت بر انحصار فقه در زيد دارد و اين كه فقه ديگران در كنار فقه او در حكم عدم است.

بنابراين كلمه «إنّما» غالباً در قصرصفت بر موصوف به كار مى‌رود و در نتيجه مفيد حصر است؛ هر چند در همين فرض نيز گاهى اوقات دلالت بر حصر ندارد و براى مبالغه است.

اشكال: ممكن است گفته شود: دلالت «إنّما» بر حصر مورد قبول نيست، به دليل آيه «إنّما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء». در اين آيه مثل زندگانى دنيا منحصر شده است در مثالى كه در آيه آمده ؛ در حالى كه زندگانى دنيا مثال‌هاى ديگرى نيز دارد، و همچنين آيه :«إنّما الحياة الدنيا لعب و لهو»؛ در حالى كه لهو و لعب در غير حيات دنيا نيز ممكن است حاصل شود.

پاسخ نقضى اين اشكال، آيه {و ما الحياة الدنيا إلاّ لهو و لعب } و آيه {و ماهذه الحياة الدنيا إلاّ لهو و لعب } است، شكى نيست كه كلمه «إلاّ» مفيد حصر است و هيچ كس منكر دلالت آن بر حصر نيست، مگر ابوحنيفه. (٤٢)

(٤٢) محاضرات في أصول الفقه، ج٥، ص١٤٠ ـ ١٤٢.