فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٩٨ - تأملى در دائرة المعارف فقه على بن ابى طالب(ع) خالد غفورى

ابن خزيمه در مورد او گفته است:

در زير سقف آسمان كسى را داناتر به حديث، از محمد بن اسماعيل بخارى نديدم. (٥٢)

با اين همه، اين فرد از گزند انتقاد ديگران مصون نمانده است و دو عالم رازى (٥٣) ـ ابو زعه رازى و ابو حاتم رازى ـ او را رها كرده‌اند. محمد بن يحيى ذهلى نيز او را ضعيف و بدعت گذار در دين شمرده و نقل حديث از او و حضور نزد او و مجالست با او را نهى كرده است. (٥٤)

آيا بايد به اين تضعيف‌ها، ملتزم شد يا بايستى تحقيق و بررسى كرد؟

٧. عمل خود شعبى سخن او را نقض كرده است؛ زيرا از يك طرف از حارث روايت نقل كرده و از طرف ديگر او را تضعيف مى‌كند. به همين جهت ذهبى گفته است:

اما اين سخن شعبى كه: «حارث كذّاب است»، چنين توجيه مى‌شود كه مراد وى كذب خطاست، نه كذب عمدى، و الاّ چگونه ممكن است هم از او روايت نقل كند و هم معتقد باشد كه عمداً در دين خدا دروغ وارد مى‌كند. (٥٥)

٨. منشأ تضعيف حارث، شعبى است و اعتمادى به گفته‌هاى شعبى نيست؛ زيرا وى در دينداريش متهم است، او ناصبى بوده و به على(ع) بغض داشت و رفتارهاى ناپسندى از وى ضبط شده، است. او يكى از دست پروردگان بنى اميه