٢. عذاب هلاكت به دليل گسترش ظلم:اين دو آيه شريفه نيز بيانگر اين نوع عذاب است: {وتلك القرى اهلكناهم لما ظلموا وجعلنا لمهلكهم موعداً } (١)، {فتلك بيوتهم خاوية بما ظلموا } . (٢)

پس در نتيجه شيوع و گسترش ظلم و ستم در جامعه، اين سنّت الهى كه عذاب هلاكت در دنيا باشد، جارى مى‌گردد.

٣. عذاب از هم گسستگى و از دست دادن نيرو:اين عذاب در نتيجه اختلاف، درگيرى، عصيان و سرپيچى از اوامر خدا و رسول او و عدم اعتصام و تمسك به شرع الهى ظاهر مى‌گردد، خداوند تعالى مى‌فرمايد: {و أطيعوا اللّه‌ و رسوله و لاتنازعوا فتفشلوا و تذهب ريحكم } . (٣) در حديث شريف نيز آمده است: «و الجماعة رحمة و الفرقة عذاب».

٤. عذاب فقر، ندارى و تنگدستى:زندگى همراه با فقر و تنگدستى و سختى به انواع مختلفى به عنوان عقاب الهى گاه مردم را فرا مى‌گيرد و به صورت مادّى يا معنوى، در نتيجه انحراف افراد و جوامع، بدان گرفتار مى‌شوند. خداوند تعالى مى‌فرمايد: {و من أعرض عن ذكري فانّ له معيشة ضنكا و نحشره يوم القيامة أعمى } . (٤)

٥. تبعيض در اجراى حدود و عدم رعايت مساوات در برابر قانون:در روايتى از پيامبر اكرم(ص) آمده است: «انّما اهلك من كان قبلكم انهم كانوا إذا سرق فيهم الشريف تركوه و إذا سرق فيهم الضعيف أقاموا عليه الحدّ».

ب) ويژگيهاى عذابى كه براساس سنّت الهى جريان مى‌يابد:

١. همگانى بودن عذاب: هرگاه جماعتى عوامل و زمينه‌هاى اين عذاب را فراهم كنند، وقتى عذاب الهى نازل گردد، نيك و بد را فرا مى‌گيرد. خداوند مى‌فرمايد: {واتّقوا فتنةً لاتصيبنّ الّذين ظلموا منكم خاصّةً و اعلموا أنّ اللّه‌ شديد العقاب } (٥) و در تفسير قرطبى

(١) كهف/ ٥٩.
(٢) نمل/ ٥٢.
(٣) انفال/ ٤٦.
(٤) طه/ ١٢٤.
(٥) انفال/ ٢٥.