درمورد مثال هاى مذكور، بايد بگوييم كه شركت درجنگ، متوقف برعقيم كردن، نمى‌باشد؛ زيرا به واسطه راه هاى مختلف ديگرى، مى‌توان از تشكيل نطفه جلوگيرى نمود. ازاين گذشته، اگر شركت درجنگ، لازم و ضرورى بوده و متوقف برعقيم سازى است ـ به صورتى كه چاره اى جز آن نباشد ـ واجب اهمّ شده و به اين خاطر، انجام دادن آن، جايز است و چه بسا واجب هم مى‌شود. اين بدين معنا نيست كه به صرف وجود اهمّ، نقص وضرر نابود شود؛ بلكه ضرر موجود است و شخص، نقص و ضرر را براى واجبِ اهم، تحمل مى‌كند.بنابر اين اگر اغراض عقلايى به درجه اى از اهميت نرسد كه از ضرر رساندن برخود، مهم تر باشد،اقدام به آن جايز نيست و ضرر رساندن به نفس، حرام و ناپسند است.

خلاصه:

به صرف وجود اغراض عقلايى ضرر منتفى نشده؛ بلكه موجود است و ارتكاب آن جايز نيست؛ مگر غرض مهم ترى در ميان باشد كه انجام دادن آن، بدون اشكال است. مانند انحصار راه درمان به تحمل ضرر يا پيشگيرى از بيمارى كه ضرر آن بيشتر و سخت تر است.

پس هرگاه ضرورت و مصلحتى درميان باشد كه رعايت آن از ديدگاه شارع لازم باشد و تنها راه عمل به آن، فعل ضررى باشد، اقدام به ضرر جايز است.

براى حرمت عقيم سازى، به روايات نهى كننده از خصى كردن استدلال شده است:

خبر سعيد بن المسيّب يقول: سمعت سعدبن أبي وقّاص يقول: ردّ رسول اللّه(ص) على عثمان بن مظعون التبتّل، و لو أذّن له لاختصينا؛ (٣٦)

(٣٦) اسلام و تنظيم خانواده،ج٢،ص٤٥٦؛ صحيح بخارى،ج٦،ص١١٨ ـ ١١٩، كتاب نكاح،باب كراهت ترك ازدواج و خصى نمودن،چ ـ دارالفكر.