فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦٧
انگيزه واهداف تأليف كتاب
سيّد درابتداى كتاب، انگيزه و سبب تأليف را اين گونه بيان مىكند:
فقد أجبت إلى ما سألنيه الاستاذ ـ أدام اللّه تأييده ـ من إملاء مختصر محيط بما يجب اعتقاده من جميع اُصول الدين ثم ما يجب عمله من الشرعيّات التي لاينكاد المكلّف من وجوبها عليه، لعموم البلوى بها،ولم أخل شيئاً ممّا يجب اعتقاده من إشارة إلى دليله وجهة عمله.... (٦٩)
به احتمال بسيار قوى مقصود او از استاد،شيخ مفيد(قدس سره) بوده است.
تأليف رسالههاى فتوايى دراحكام كه نياز مردم را در دسترسى به مسائل شرعى مرتفع سازد، درهمه ادوار فقهى امرى متداول بوده و دراين ميان، سيد مرتضى نيز به اين امر پرداخته است؛چنانچه شيخ مفيد نيز كتاب مقنعه را با همين انگيزه تأليف نمود..
قابل توجه است كه دراين كتاب نيز مانند اكثر رساله ها و تأليفات سيّد مرتضى و ديگر موءلفان آن دوران،موءلّف به درخواست شخص ديگر ـ كه در اين جا استاد ايشان است ـ ا قدام به تأليف نموده است. اين مطلب جاى تحقيق ودقت نظر تاريخى بيشترى دارد؛ تا علل اين امر و اوضاع اجتماعى و علمى زمان تصنيف و تأليف بزرگان آن دوران بيشتر مشخص گردد. (٧٠)
روش فقهى
رساله هاى عمليّه اى كه بدون استدلال، به بيان احكام شرعى مىپردازند، دراسلوب بيان مطالب، قابل دقت و نظر خاصّ هستند. شيوه رساله عمليه نويسى، امرى فنّى ودقيق است؛ چرا كه اين گونه كتاب ها در معرض استفاده عموم مردم هستند و عدم رعايت امور
(٦٩) جمل العلم و العمل(رسائل المرتضى،ج١،ص٩.)
(٧٠) شايد درزمان هاى متأخر هم به پيروى از رسوم و سنت هاى مانده از آن زمان بوده كه موءلفان، كتاب هاى خود را پس از درخواست يكى از سادات و يا بزرگان تأليف مىكردند.