فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣١٥ - معرفي تفصيلى - عوائد الايّــام سيّد حسن فاطمى
١ . وجود مقتضى و فقدان مانع. عموم بسيارى از خطابات تكليفى بر وجود مقتضى دلالت دارند. مانند {يا أيّها الناس اعبدوا ربّكم } ، و اصل عدم مانع است. تنها مانع در اينجا، كفر است كه آن هم صلاحيت منع را ندارد.
٢ . هر كافرى در تمام زمانها مكلّف به ايمان است و علاوه بر ايمان بايد به احكام آن نيز عمل نمايد.
٣ . اگر كفّار مكلّف به فروع نباشند لازمهاش اين است كه كافر قاتل مسلمانان با كافرى كه اين گناهان از او سرنزده برابر باشد.
٤ . دلايلى كه بر تكليف آنان به فروع دلالت دارند. مانند: {لم نك من المصلّين } و {ويل للمشركين الذين لا يؤتون الزكاة } .
شيخ يوسف بحرانى در الحدائق شش دليل بر عدم تكليف كافران به فروع اقامه كرده كه نويسنده در ادامه، آن دلايل را با پاسخ آورده است.
عائده ٣١ اصالة عدم تداخل الأسباب
عدم تداخل اسباب يعنى آنها از جهت سبب بودن در يكديگر تداخل نمىكنند و بر يك مسبّب وارد نمىشوند كه مقصود، عدم تداخل مسبّبات است. مراد از اسباب در اين مبحث، اسباب شرعى است كه لازمه وجود آنها وجود امر شرعى است در برابر شرط كه لازمه عدم آن عدم است و لازمه وجود آن وجود نيست.
سببهاى شرعى اقسام متعدّد دارند كه تنها دو مورد زير اختلافى نيست و نويسنده در ادامه، بقيّه موارد را بررسى مىكند:
الف ـ سببها نفس قول شارع باشد و اختلافى هم ميان آنها نباشد. مانند «صم يوماً» و«صم يوماً». در اينجا تعدّد مسبّبات نيست.
ب ـ سببها نفس قول شارع باشد و بر حسب انضمام اوصاف به گونهاى