فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٠٨ - معرفي تفصيلى - عوائد الايّــام سيّد حسن فاطمى

حقيقى از آنها است.

در ادامه، حكم احتمالات در مورد قضيّه حمليّه‌اى كه از سوى شارع صادر شده، بيان شده است:

١ . بدانيم مراد از موضوع و محمول معناى حقيقى آنهاست و مراد از حمل، اتّحاد آن دو در خارج است و اينكه موضوع عين محمول يا برابر آن است.

٢ . هيچ‌كدام از موارد قبل را ندانيم.

٣ . بدانيم كه مراد از آنها حقيقت نيست.

عائده ١٩ قاعدة نفى العسر والحرج والمشقّة

مؤلّف در چند قسمت به تحقيق پيرامون اين قاعده پرداخته است:

١ . در نخستين مبحث به دلايل نفى عسر و حرج و مشقّت پرداخته و براى اين منظور به عقل، اجماع، كتاب و سنّت تمسّك جسته است.

٢ . در اين قسمت واژه‌هاى طاقت، سعة، ضيق، استطاعت، إصر، حرج و عسر كه در آيات و روايات مورد بحث آمده، با توجّه به كتابهاى لغت توضيح داده شده‌اند.

٣ . مراتب تكليف كه عقلاً قابل تصوّر است در اين قسمت توضيح داده شده: كمتر از عسر، عسر، ضيق، ما لا يطاق.

٤ . نويسنده به طرح دو اشكال و پاسخ آنها مى‌پردازد:

الف ـ نفى عسر و حرج با تكاليفى كه عرفاً مشقّت‌آور است مانند جهاد چگونه قابل جمع است؟

ب ـ شارع در بعضى تكاليف به كمترين مشقّت راضى نشده مانند مسائل