اگر در كلام، دو لفظ باشد كه يكى مشترك ميان دو معنى است و ديگرى داراى معناى حقيقى و مجازى است؛ امّا يكى از دو معناى لفظ اوّل با معناى حقيقى لفظ ديگر قابل جمع نيست؛ در اين صورت لفظ مشترك بر معناى ديگر حمل مى‌شود. زيرا اصل در دوّمى حقيقت است و پس از حمل آن بر معناى حقيقى، قرينه معيّنه مى‌شود بر اينكه لفظ مشترك بر معناى ديگر حمل شود.

عائده ١٥ حكم الشرط في ضمن العقــد

با توجّه به اهمّيت شرط ضمن عقد، نويسنده با تفصيل بيش‌تر در چهار بخش به اين مسأله پرداخته است:

١ . معناى شرط در اين مقــام. شرط، سه استعمال دارد:

الف ـ در نحو چيزى است كه يكى از ادوات شرط بر آن وارد شود.

ب ـ در اصول آن است كه از نبود آن نبود مشروط لازم آيد امّا لازمه وجود آن وجود مشروط نباشد.

ج ـ در لغت آن است كه ديگرى بدان ملزم شود. مانند: «شرطت عليه أن لا يفعل كذا». در مبحث شرط ضمن عقد، احتمال دارد شرط به معناى دوّم يا سوّم باشد.

٢ . حكم شرط ضمن عقد.

نويسنده پس از نقل و بررسى ١٦ روايت در موضوع مورد بحث، يادآور مى‌شود كه فقها در شرط ضمن عقد لازم، پنج نظريه دارند و خود، اين ديدگاه را ترجيح مى‌دهد كه وفا به شرط، واجب است و در صورت عمل نكردن، مشروطٌ عليه بر آن اجبار مى‌شود و در صورت عدم امكان اجبار، به حاكم مراجعه مى‌شود