فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٧٢ - قاعده اتلاف محمّد رحمانى

جمله در ماده ١٣٠٣ آمده است:

«كسى كه مالى را مِن غير حقّ دريافت كرده است ضامن عين و منافع آن است اعمّ از اينكه به عدم استحقاق خود عالم باشد يا جاهل. (١)»

در ماده ٣٢٠ آمده است:

«نسبت به منافع مال مغصوب، هر يك از غاصبين به اندازه منافع زمان تصرّف خود و ما بعد خود ضامن است اگرچه استيفاء منفعت نكرده باشد. (٢)»

ج ـ ضمان منافع انسان

از جمله مباحث مورد گفتگوى فقها و حقوقدانان ضمان كار و اعمال افراد آزاد و غير آزاد است. اين بحث نيز از نظر كاربردى اهمّيت فراوان دارد از اين رو با تفصيل بيشترى بدان مى‌پردازيم.

ممكن است گفته شود اطلاق لفظى تمامى ادلّه قاعده اتلاف، منافع حرّ (فرد آزاد) را در بر مى‌گيرد. زيرا تفاوتى ميان اعمال انسان با منافع اعيان نيست و به همان ادلّه‌اى كه منافع اعيان خارجى مورد ضمان است منافع اعمال انسان نيز ضمان دارد. زيرا عنوان «افساد» و«ضايع كردن» و«اضرار» در اينجا نيز صادق است. از نظر سيره عقلا نيز فرقى ميان منافع و اعمال انسان با منافع اعيان نيست، قوانين مدنى، به عنوان نمودى از سيره عقلا، شاهد بر اين نكته است، پس از اين به موادى از قانون مدنى در اين باره اشاره خواهيم كرد.