نمودند، بكشند و هر جا يافتندشان نابودشان كنند و در هر كمين‌گاهى به كمين آنان بنشينند و پس از آن با خود درباره پيمان بستن با آنان سخنى نگويند. زيرا چنين عهدشكنانى كه هرگاه دستشان برسد، در باب مؤمنان نه پيمانى را رعايت خواهند كرد و نه سوگندى را نگه خواهند داشت، چگونه حرف و عهدشان پذيرفته گردد؟ تا آخر آيات.

اين مضمون آيات آغازين سوره برائت است و همان‌طور كه مى‌بينيم، متصدى حكمى خاص درباره گروهى خاص از كافران؛ يعنى مشركان مكه و ديگر شهرهاى حجاز در زمانى خاص است. نه آن كه حكمى عام و شامل همه گروه‌هاى كافر و همه زمان‌ها باشد. پس اين قضيه‌اى خارجيه است و حكم در آن متعلق به موضوع معين خارجى است. لذا مى‌بينيد با آن‌كه در آيات مذكور، حكم شده كه با كافرانى كه رفق و مدارا نشان مى‌دهند و كينه و دشمنى خود را پنهان مى‌كنند نيز پيمان نبنديد، اما فقها به اين حكم فتوا نداده‌اند. تنها دليل اين مطلب آن است كه حكم در آيه به سياق قضيه حقيقيه نيست.

در فضاى چنين برداشتى از آيات شريفه، هر كس آشكارا درمى‌يابد كه مقصود از ماه‌هاى حرام مذكور در آيه، همان چهارماه معروف نيست، بلكه صرفاً آن مدتى است كه خداوند به آنان مهلت داده است تا با ايمنى حركت كنند و هيچ مؤمنى حق تعرض به آنان را نداشته باشد.

اگر اشكال شود كه در قرآن كريم، تعبير «ماه‌هاى حرام» بارها آمده و همه‌جا به يك معنا بوده است؛ مانند: «منها اربعة حرم؛ يعنى چهارماه از آن‌ها حرام است (١)»

(١) سوره توبه، آيه ٣٦.