پراكندگى بحث‌هاى ضمان قهرى و اهمّيت اين ضمان در تأمين امنيّت ابعاد مختلف زندگى، ما را وادار كرد تا درباره قواعد فقهى مربوط به ضمان قهرى با توجّه به نظريات حقوق‌دانان تا آنجا كه حوصله مخاطبان مجلّه اجازه مى‌دهد به بحث و گفتگو بپردازيم.

٤ ـ ادلّه اعتبار قاعده

الف ـ آيات :

يكى از آياتى كه بدان بر قاعده اتلاف استدلال شده آيه: {فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه بمثل ما اعتدى عليكم. } (١) است. يعنى «هر كسى به شما تعدّى كرد، شما هم همان گونه به او تعدّى كنيد.»

چگونگى استدلال به اين صورت است كه تلف كردن اموال و منافع و حقوق ديگران بدون اجازه آنان، يكى از مصاديق تعدّى است و بر اساس مدلول آيه، به همان مقدار جايز است از متجاوز گرفته شود و بى گمان ـاگر نگوييم صريح آيه دست‌كم مدول التزامى آن، ضمان شخص متجاوز است.

فقهايى چون شيخ طوسى و ابن ادريس با اين آيه، افزون بر اثبات قاعده اتلاف، بر مثلى يا قيمى بودن ضمان نيز استدلال كرده‌اند. شيخ طوسى مى‌نويسد:

(١) بقره، آيه ١٩٤.