فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣٤ - استصنــاع (قرارداد سفارش ساخت ) آية الله محمّد مؤمن قمى
چيزى است كه فروشنده مالك آن نيست.
در صحيحه منصور بن حازم از امام صادق(ع) نقل شده كه از آن حضرت درباره كسى پرسيده شد كه شخصى ديگر كالايى براى او مىخرد و او از آن شخص خريدارى مىكند. امام (ع) فرمود:
«اين قرارداد اشكالى ندارد، امّا بيع تنها پس از خريد محقّق خواهد شد. (١)»
مورد سخن امام (ع) ـ شايد مورد پرسش نيز آن است كه پس از آنكه شخص واسطه كالا را خريدارى كرد، سفارش دهنده آن را از وى بخرد، لكن آن حضرت، در مقام پاسخ، تنها به جمله «لا بأس بذلك»، (اشكالى ندارد)، بسنده نمىكند، بلكه علّت آن را نيز با اين سخن خود بيان مىكند: «اِنّما البيع بعد ما يشتريه»؛ يعنى صحّت: «معامله تنها پس از خريد آن كالا محقّق خواهد شد.» اين سخن بدين معناست كه رمز صحّت معامله، انشاى صيغه معامله و بستن قرارداد خريد و فروش پس از مرحلهاى است كه فرد واسطه، آن كالا را مىخرد و مالك آن مىشود. بر اين اساس، اين خريد و فروش از قبيل فروختن چيزى كه فرد، مالك آن نيست نمىباشد.
در صحيحه محمّد بن مسلم، از امام باقر(ع) نقل شده است كه:
«من از آن حضرت درباره شخصى پرسيدم كه كسى به نزد او مىآيد و مىگويد: براى من كالايى خريدارى كن، شايد من آن را نقد و يا نسيه از تو بخرم. اين مرد هم آن را براى او مىخرد. امام (ع) فرمود: اشكالى ندارد. او اين كالا را زمانى از آن ديگرى خريدارى مىكند كه وى مالك آن شده است. (٢)»
(١) كافى، ج٥، ص٢٠٠، ح٤. وسائلالشيعه، باب٧ از ابواب احكام عقود، ح٣، ج١٢، ص٣٧٤.
(٢) تهذيب، ج٧، ص٥١، ح٢٢٠. وسائل الشيعه، باب٨ از ابواب احكام عقود، ح٨، ج١٢، ص٣٧٧.