فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٩ - استصنــاع (قرارداد سفارش ساخت ) آية الله محمّد مؤمن قمى
به دلايل ديگرى هم مىتوان استدلال كرد:
١ ـ از اخبار مستفيضه و معتبره بر مىآيد كه اهل عرف نيز اهل شرع از عنوان بيع سلم و سلف چنين مىفهمند كه در اين بيع بايد قيمت به فروشنده تحويل داده شود.
در صحيحه حلبى و سليمان بن خالد از امام صادق(ع) نقل شده كه فرمود:
سئل عن الرجل يسلم في الغنم ...؛ از او درباره مردى پرسيدند كه گوسفندان سه ساله و دو ساله و چيزهاى ديگر را تا مدّت معيّنى به صورت بيع سَلَم مىفروشد. امام (ع) فرمود: اگر شخصى كه بايد گوسفندان را بدهد، نتواند تمام آنها را تحويل دهد، بر صاحب اين گوسفندان [ = خريدار[ رواست كه نيم، يا يك سوم و يا دو سوم آنها را [ از فروشنده [ تحويل بگيرد و به جاى گوسفندان باقى مانده، پول دريافت كند. (١)»
تقريب استدلال به اين حديث آن است كه راوى در اين پرسش، از وقوع سَلَم در گوسفند مىپرسد. امام (ع) در پاسخ مىفرمايد: براى خريدارى كه به طور سلم گوسفندانى را مىخرد، رواست كه برخى از اين گوسفندان را تحويل بگيرد و به جاى مقدار باقى مانده، قيمت آنها را دريافت كند. اين سخن امام (ع) به روشنى نشان مىدهد كه حقيقت سلم به پرداخت تمامى قيمت، كه در حديث از آن به رأس المال (سرمايه) تعبير شده، بستگى دارد، تا آن جا كه بر خريدار لازم است كه هرگاه تعدادى از گوسفندان را تحويل گرفت، بايد باقى مانده سرمايهاش را [از فروشنده [پس بگيرد.
در موثقه عبداللّه بن بكير آمده است:
(١) كافى، ج٥، ص٢٢١، ح٩. التهذيب، ج٧، ص٣٢، ح٢٠. وسائل الشيعه، باب١١ از ابواب سَلَم، ح١، ج١٣، ص٦٨.