جهت دوّم: آيا سفارش ساخت، يك نوع قرارداد و معامله‌اى مستقل است، چنان كه بيع (خريد و فروش) معامله است در مقابل اجاره، و اين دو، معامله‌اند در برابر مزارعه و مضاربه، و همه آنها معامله‌ها و قراردادهاى ويژه‌اى هستند در برابر هبه و نكاح و هر كدام عنوان خاصّ خود را دارد، بدين ترتيب آيا قرارداد سفارش ساخت، يك نوع قرارداد و معامله است در برابر هر كدام از اين قراردادها و معامله‌ها؟

ظاهر سخنان برخى از فاضلان معاصر نشان مى‌دهد كه سفارش ساخت، نوعى قرارداد است؛ همان گونه كه لازمه سخن ابوحنيفه: «سفارش ساخت، سَلَم است.»، آن است كه اين قرارداد از اقسام بيع به شمار رود. بيان شيبانى در كتاب «الاجارات» آشكارا بر همين نظرگاه دلالت دارد؛ زيرا وى آن را از اقسام بيع شمرده و نيز آن را چنين دانسته: «بيع عينى كه كار در آن شرط است» و اين معنا از اينكه وى بحث سفارش ساخت را در كتاب البيوع آورده است نيز بر مى‌آيد.

حقيقت آن است كه سفارش ساخت، تنها بيانگر خصوصيت اين قسم از داد و ستد در نزد عقلا است، امّا اين را كه تمامى موارد آن، بيع (خريد و فروش) محسوب مى‌شود يا نمى‌شود، بيان نمى‌كند؛ بلكه برخى از انواع آن بيع است، برخى از انواعش قرارداد عقلايى، و برخى از مواردش وعده بيع به يكديگر دادن است.

توضيح: سفارش ساخت، بنابر آنچه در ميان مردم معمول است، در يكى از سه صورت زير تحقّق پيدا مى‌كند:

الف ) پس از گفتگوهاى لازم ميان طرفين، از سوى آنها قرارداد و تمليك امضا مى‌شود كه بر طبق اين قرارداد، سازنده مقدارى از مصنوعات خود را در برابر قيمت آنها به ملكيت سفارش دهنده در مى‌آورد و سفارش دهنده هم اين ملكيت را