در بيان نظر گاههاى علما به همين مقدار بسنده مى‌كنيم؛ زيرا از ديدگاه ما. مهم امرى است كه دليل معتبر بر آن وجود داشته باشد و در اين جهت، ما و آنها يكسان هستيم، هر چند آنان اساتيد ما بوده و پيشتر از ما اين مباحث را طرح كردند و از اين لحاظ بر ما فضيلت دارند.

بحث در چند جهت صورت مى‌گيرد:

جهت اوّل: سفارش ساخت در سابق به سفارش ساختن چكمه، كوزه و كلاه منحصر بوده است؛ زيرا در آن زمان، صنعت توسعه نيافته بود، امّا در زمان ما دامنه آن توسعه يافته و به سفارش ساخت هزاران و حتّى ميليونها نوع كالا؛ از قبيل: ظرف‌هاى گوناگون، فرشها، قاليها و امثال آن، گسترش پيدا كرده است؛ كالاهايى كه بازرگانان بزرگ و شركتها و كارخانه‌هاى توسعه يافته آنها را مى‌سازند و بناى تجارت‌ها و واردات، در كشورهاى جهان، بر همين قرارداد سفارش ساخت استوار است.

همان گونه كه سفارش ساخت مى‌تواند ضمن مصاديق بسيار تحقّق پيدا كند، مى‌تواند در قالب سفارش ساختن يك كالاى بزرگ، مانند يك كشتى بزرگ جنگى نيز تحقّق مى‌يابد. اينك مورد سفارش يك كشتى است، چنان كه در آن زمان يك كلاه بود. گاهى سفارش ساخت اين چنين است و گاهى همچون زمان‌هاى گذشته با سفارش ساختن يك چكمه و يك كفش، دست ساز تحقّق مى‌يابد.

(١) همان مأخذ، ج١٥، ص٨٤ و ٨٥.