آسايش ديگران باشد. بلى مى‌پذيريم كه افساد در زمين، اختصاص به «سلاح كشيدن و جنگيدن» ندارد، نسبت ميان «افساد در زمين» و «سلاح كشيدن و جنگيدن»، عموم و خصوص من وجه است. اين نكته نيز ـهمان گونه كه خواهد آمد بر لزوم تقييد يكى از اين دو عنوان به ديگرى تأكيد دارد.

تقريب دوّم: ادّعا شده كه موضوع آيه، افساد در زمين است به دليل آنكه جمله دوّم {وَيَسْعَوْنَ فِى الاْءَرْضِ فَسَاداً } در حكم تعليل براى جمله اوّل {الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللّه‌َ وَرَسُولَهُ } است. و حكم همواره بر مدار علّت مى‌چرخد.

برخى از معاصران در توضيح اين ادّعا آورده‌اند:

«اوّل عنوان محاربه را آوردن و سپس براى بيان سرّ آنكه چرا چند نوع مجازات براى اين جرم وضع شده، عنوان «سعى در افساد زمين» را بر آن عطف كردن، خود دلالت بر آن دارد كه در مقام علّيت، نقش اساسى از آن عنوان «سعى در افساد زمين» است و تمام سبب براى ترتّب چند نوع مجازات مذكور، همين عنوان است و بس. بنابراين هرگاه اين عنوان محقّق شد اگرچه خالى از عنوان محاربه باشد، براى ترتّب مجازات‌هاى مذكور بر آن، كفايت مى‌كند.

اگر اشكال شود كه اين برداشت در صورتى درست است كه در آيه فقط همين عنوان «سعى در افساد زمين» وجود مى‌داشت، امّا از آنجا كه تنها به اين عنوان اكتفا نشده بلكه نخست عنوان «محاربه با خدا و پيامبر» را آورده و سپس «سعى در فساد» را با واو عطف، بر آن عطف كرده است، و واو عطف دلالت دارد بر جمع ميان معطوف و معطوفٌ عليه، مفاد آيه چنين خواهد بود كه علّت و راز وضع اين مجازات‌ها، همانا اجتماع دو عنوان «محاربه با خدا و پيامبر» و «سعى در فساد زمين» است. بنابراين «افساد در زمين» به تنهايى براى ترتّب آن مجازات‌ها كافى نيست.