كه براى زندگى انسان مناسب باشد و فساد آن را به اين است كه صلاحيّت و مناسبت او براى زندگى از ميان برود. اينكه تعبير «افساد در زمين» آورده شده نه «افساد زمين» براى دلالت بر اين نكته است كه عمل محاربان همين حالت صلاح را در زمين تباه مى‌كند و فساد را در آن برپا مى‌دارد، نه اينكه ذات زمين را فاسد مى‌كند. نتيجه آنكه، اثر ظرف در مثل اين تركيب {وَيَسْعَوْنَ فِى الاْءَرْضِ فَسَاداً } ،تقييد فساد است به زمين و در اين تركيب نسبت فساد به زمين، نسبت حلولى است، يعنى فساد حلول مى‌كند در زمين و زمين فاسد مى‌شود و صلاحيت آن براى استقرار زندگى انسان از ميان مى‌رود. وجدان عرفى بر اين معنا گواهى مى‌دهد و ملاحظه موارد استعمال اين تركيب در ديگر آيات قرآن كريم، هم بر همين معنا تأكيد مى‌ورزد. در بعضى از آيات، ميان «افساد في الارض» و«صلاح الارض» مقابله صورت گرفته است: {وَلا تُفْسِدُوا فِي الأَرْضِ بَعْدَ إصْلاحِها وَادْعُوه خَوْفاً وَطَمَعاً } (١)، {وَلا تَبْخَسُوا النّاسَ أَشْيـاءَهُمْ أَوْ تُفْسِدوا فِي الأَرْضِ بَعْدَ إِصلاحِهـا ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنتُمْ مُؤمِنِينَ } (٢)». تقابل انداختن ميان «افساد في الارض» و«اصلاح الارض»، مى‌رساند كه مراد از «افساد در زمين» «افساد زمين» است يعنى نقطه مقابل اصلاح زمين، نه صرف معناى ظرفيت و اينكه زمين ظرف وقوع فساد است. بلكه در مواردى مثل آيات زير، ظرف دانستن «في الارض» مستلزم لغو بودن آن و تكرار بيهوده در كلام است: {وَإِذا تَوَلّى سَعى فِي الأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيْهـا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللّه‌ُ لا يُحِبُ الْفَسـادَ } (٣) و {أَتَجْعَلُ فِيهـا مَنْ يُفْسِدُ فِيْهـا وَيَسْفِكُ الدِّمـاءَ } (٤)»، تكرار قيد «فيها» در اين جملات، تناسبى با ظرف

(١) اعراف، ٥٦.
(٢) اعراف، ٨٥.
(٣) بقره، ٢٠٥.
(٤) بقره، ٣٠.