فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٨ - محارب كيست و محاربه چيست؟ آية الله سيّد محمود هاشمى
آيه داشتهاند. اينكه همه اينها محاربه را به «سلاح كشيدن به قصد ارعاب مردم و اخلال در امنيّت» تفسير كردهاند، كاشف از آن است كه آيه ظهور در مطلق محارب ندارد، و گرنه چگونه چنان ظهورى بر همه فقيهان و مفسّران پوشيده مىماند در حالى كه همه ايشان اهل زبان و ادب و عرف محاوره بودهاند. فهم معناى ظاهر الفاظ، از مسائل دقيق عقلى نيست كه احتمال داده شود بر پيشينيان پوشيده مانده باشد و همه ايشان از فهم آن ناتوان بودهاند. همچنين ديگر اقسام محاربه و شمول معناى لغوى ماده حرب و محاربه بر آن اقسام، در نظر پيشنيان بوده و بدان توجّه داشته و در جاى خود به بيان احكام آنها نيز پرداختهاند، بنابر اين نمىتوان گفت كه ديگر اقسام محاربه، مصاديق تازهاى هستند كه در آن زمان شناخته شده نبودند و پيشنيان از اين جهت معناى آيه را به آن اقسام تعميم ندادهاند كه آن اقسام نزد آنها شناخته شده نبود، يا مصاديق آنها در آن زمان، هنوز به وجود نيامده بود.
كسى كه در روايات و پرسشهاى راويان و اصحاب ائمّه: درباره حكم محارب به تتبّع بپردازد، خواهد ديد كه راويان حتى يك سؤال هم درباره احتمال اينكه لفظ محارب شامل كافران و باغيان باشد، نكردهاند، اگر چنين سؤالى مىشد، عادتاً مىبايست در رواياتى كه به دست ما رسيده انعكاس مىيافت. بنابر اين گويا اختصاص آيه به معناى خاصى از محارب (كسى كه به قصد ارعاب و اخلال در امنيّت سلاح بكشد)، نزد اصحاب امرى روشن و بديهى بود و امام نيز هرگاه از اين آيه ياد مىكرد يا از او درباره اين آيه سؤال مىكردند، فقط به تفصيل مجازاتهاى چهارگانه مذكور در آيه، بر حسب مراتب محاربه مصطلح مىپرداخت. معلوم مىشود كه غير از همين معناى اصطلاحى محاربه، معناى ديگرى از آيه به ذهن اصحاب خطور نمىكرده و گرنه از آن مىپرسيدند و بيان آن را از امام مىخواستند. از مجموع اين نكات، به درستىِ استظهار ياد شده اطمينان حاصل مىشود.