فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٣ - محارب كيست و محاربه چيست؟ آية الله سيّد محمود هاشمى
سرپيچى است و محاربه تابع آن است.
حاصل كلام آنكه اگر صدر آيه ظهور نداشته باشد در معناى مصطلح محاربه، دست كم آيه بعد از آن، ظهور دارد در محاربهاى كه صرف دست كشيدن از آن به معناى توبه است و براى بخشودگى كافى است و نياز به ضميمه شدن چيز ديگرى ندارد. اين معنا از محاربه در مورد محاربه كفّار و بغات صدق نمىكند، زيرا توبه ايشان ممكن نيست مگر اينكه مسلمان شوند يا به اطاعت امام درآيند و بيعت او را بپذيرند.
٢ . در آيه، «افساد در زمين» عطف شده است بر محاربه و موضوع حد قرار گرفته است ـفرقى ندارد كه آن را تمام موضوع بدانيم يا جزء موضوع، در مباحث آينده به بحث در اين باره خواهيم پرداخت عطف افساد بر محاربه، قرينهاى است بر اينكه محاربه با خدا و پيامبر، بايد به صورت افساد در زمين و سلب امنيّت باشد. زيرا با اين كار، وضع زندگى مردم آشفته مىشود و افساد در زمين محقّق خواهد شد، بر خلاف بغى و بيعت شكنى، حتى اگر به جنگ و محاربه هم بينجامد، چرا كه هر جنگ و قتالى، فساد در زمين نيست. برخى از مفسّران از جمله علاّمه طباطبائى در تفسير گرانقدر خود بر اين قرينه تكيه كردهاند. چنانكه پيش از اين گذشت، او مىفرمايد: «آوردن {وَيَسْعَوْنَ فِى الاْءَرْضِ فَسَاداً } به دنبال جمله {إِنَّمَا جَزاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللّهَ } ،معناى مراد از محاربه را مشخّص مىكند و آن عبارت است از ايجاد فساد در زمين از طريق اخلال در امنيّت و راهزنى، نه هرگونه محاربهاى با مسلمانان.»
٣ . برخى از قرائن ارتكازى و عقلى و مناسبات حكم و موضوع كه به روشنى در سياق آيه وجود دارد، شدّت مجازات و تأكيد بر آن به صيغه تفعيل و افزودن صلب