فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٨ - محارب كيست و محاربه چيست؟ آية الله سيّد محمود هاشمى
عمل را پنهانى انجام دهد. (١)»
فاضل مقداد در تفسير خود ذيل آيه مباركه آورده است:
«اصل حرب به معناى سلب است و «حرب الرجل ماله» به معناى «سلب الرجل ماله» است، به كسى كه مال او را برده باشند محروب و حريب گفته مىشود. نزد فقها هر كس كه به قصد ترساندن مردم سلاح بكشد، چه در خشكى و چه در دريا، چه شب و چه روز، چه توانا و چه ناتوان، چه از اهل فساد باشد و چه نباشد، چه مرد و چه زن، محارب است، راهزن و تجاوزگر به مال و ناموس نيز داخل در همين عنوان است. (٢)»
ابن ادريس در بخش حدود كتاب سرائر مىگويد:
«خداوند در آيه محاربه فرموده: {إِنَّمَا جَزاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِى الاْءَرْضِ فَسَاداً أَن يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُه مِنْ خِلاَفٍ أَوْ يُنفَوْا مِنَ الاْءَرْضِ } فقهاى عامّه اتّفاق نظر دارند كه مراد آيه، قطاعالطريق است. نزد ما مراد آيه هر كسى است كه به قصد ترساندن مردم سلاح بكشد، چه در خشكى و چه در دريا، چه در آباديها و شهرها و چه در بيابانها و صحراها، در هر جا وقتى اين عمل از كسى ثابت شود، امام مخيّر است كه او را ـچنانكه در آيه آمده است به يكى از اين چهار صورت مجازات كند: يك دست و يك پاى او را از چپ و راست قطع كند يا او را به قتل برساند يا به صليب بكشد يا تبعيدش كند. به مجرّد كشيدن سلاح و ترساندن مردم، محاربه محقّق مىشود. (٣)»
ظاهر سخن ابن ادريس مطابق با سخن شيخ طوسى در مبسوط است كه
(١) فقه القرآن، ج٢، ص٣٨٧.
(٢) كنز العرفان، ج٢، ص٣٥١.
(٣) سرائر، ج٣، ص٥٠٥.