فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٣ - محارب كيست و محاربه چيست؟ آية الله سيّد محمود هاشمى
و مردم در مراد اين آيه اختلاف كردهاند، گروهى مىگويند: مراد آن، اهل ذمّه است كه پيمان ذمّه را شكسته و به دارالحرب پيوسته و به جنگ با مسلمانان برخاستهاند، اينان همان محاربانى هستند كه خداوند در اين آيه آنها را ذكر كرده است، و حكم آنها بر اين نافرمانى همين مجازاتى است كه در آيه آمده است. گروهى ديگر مىگويند: مراد آيه مرتدّها هستند كه از اسلام رويگردان شدهاند و هرگاه كه امام بدانها دست يابد، مجازات مذكور در آيه را در حق آنها اعمال خواهد كرد. زيرا آيه محاربه در مورد عَرَنيّين نازل شده كه وارد مدينه شدند ولى آب و هواى مدينه با مزاج آنان سازگار نبود و شكمشان باد كرد و رويشان زرد شد. پيامبر بدانها فرمود كه از مدينه بيرون رفته و به محل نگهدارى شتران زكات بروند و از شير آنها بياشامند و از ادرار آنها براى درمان خود استفاده كنند. آنان نيز چنين كردند و چون سلامت خود را باز يافتند، شتربان را كشته و شترها را با خود بردند. پيامبر به دنبال آنها فرستاد و آنها را گرفته و دست و پاى ايشان را قطع و چشمشان را از حدقه درآورد و آنان را در گرما انداخت تا مردند. تمامى فقيهان [عامّه [بر اين نظرند كه مراد آيه، قطّاع الطريق (رهزنان) هستند كه عبارتند از كسانى كه سلاح كشيده و به ارعاب و راهزنى مىپردازند. مطابق روايات ما، مراد آيه هر كسى است كه سلاح كشيده و مردم را مىترساند چه در دريا و چه در خشكى، چه در شهر و چه در بيابان و روايت شده كه دزد نيز محارب است. در بعضى از روايات ما هم آمده كه مراد آيه قطاع الطريق هستند، چنانكه فقهاى عامّه نيز همين گونه گفتهاند. (١)»
سخن شيخ طوسى صريح است در اينكه آيه اختصاص به محارب به معناى اخصّ آن دارد. دست بالا، او گفته كه تمامى فقها ـمقصود او فقهاى عامّه است آيه را مختصّ به قطاع الطريق مىدانند و قطاع الطريق را نيز اين گونه معنا كرده است: «كسى
(١) مبسوط، ج٨، ص٤٧.