فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٢ - محارب كيست و محاربه چيست؟ آية الله سيّد محمود هاشمى
«محارب چنانكه در آيه كريمه آمده است يا به قتل مىرسد، يا مصلوب مىشود، يا يك دست و يك پاى او را از چپ و راست قطع مىكنند، يا تبعيد مىشود. اين به امام واگذار شده كه اگر بخواهد او را مصلوب مىكند و اگر بخواهد دست و پاى او را از چپ و راست قطع مىكند و اگر بخواهد او را تبعيد مىكند. (١)»
شيخ مفيد در باب حدود و آداب كتاب مقنعه مىفرمايد:
«هرگاه اهل فساد در دارالاسلام سلاح بكشند و اموال مردم را از آنان بگيرند، امام مخيّر است كه اگر بخواهد آنها را با شمشير بكشد يا به دار بياويزد تا بميرند، يا دست و پاى آنها را از چپ و راست قطع كرده و يا آنها را تبعيد كند... (٢)»
سخن اين دو بزرگ، صريح است در اينكه محارب به معناى مصطلح آن يعنى كسى كه به قصد فساد و ارعاب مردم و غارت آنها سلاح بكشد، داخل در مدلول آيه است، امّا اينكه آيه اختصاص به اين قسم محارب دارد و شامل محاربه كافران و باغيان نمىشود، از آنجا به دست مىآيد كه در سخن اين دو بزرگ اشارهاى به محاربه كافران و باغيان نشده است و حكم اين قسم از محاربان را بيان نكرده و فقط حدّ محارب به معناى مصطلح فقهى آن را بيان كردهاند، در حالى كه ايشان در صدد بيان حدود مقرّر شرعى بودهاند، و اگر اين حدّ، حكم ثابت شرعى در مورد هر محاربى به معناى اعمّ آن مىبود، مىبايست باغى و كافر محارب را نيز به عنوان موضوع اين حكم شرعى بيان مىكردند و به ذكر محاربه به معناى اخصّ آن، اكتفا نمىكردند.
شيخ طوسى در باب قطّاع الطريق از كتاب مبسوط مىفرمايد:
«خداوند در آيه كريمه فرمود: {إِنَّمَا جَزاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللّهَ وَرَسُولَهُ .. } .
(١) هدايه، ص٧٧.
(٢) مقنعه، ص٨٠٤.