مصالح و مفاسد نفس الامرى جعل شده است به نظر شما عالى‌ترين اصل انسانى ـ حقوقى از ديدگاه اسلام چيست و اين اصل اساسى را چگونه با مسأله زكات منطبق مى‌كنيد؟

شما به يك‌اصل بسيار جالب در مكتب اسلام اشاره كرديد كه به نظر ما نيز مى‌توان آن را به عنوان عالى‌ترين اصل انسانى ـ حقوقى معرّفى كرده آن اصل چنين است:

«تا مى‌توانيد اول انسان را آماده بسازيد، سپس او را در مجراى دستورات حقوقى و مسؤوليت‌ها و كيفرها قرار دهيد.» مقصود از اين مطلب اين است كه بايستى طورى به تعليم و تربيت افراد و آماده ساختن انسان براى پذيرش حقوق اهمّيت دهيم كه افراد بتوانند قوانين اجتماعى را با قطب نماى وجدان دريابند. به عنوان نمونه: رهبران جامعه در مرحله اول بايستى وقاحت و زشتى آدم كشى و بزهكارى و خلافكارى را توضيح بدهند و در روح و روان افراد، تنفّر و انزجار از آدم كشى و بزه‌كارى و خلافكارى را بر انگيزند و ارزشهاى انسانى و فضائل آدمى را اثبات كرده و چنان براى افراد روشن كنند كه به سهولت بتوان از قوانين مانند «قتل نفس ممنوع است» و «كيفر قتل نفس چنين و چنان است»، بهره‌بردارى كرد. مدرك قاطع اين اصل چند مطلب مسلّم است:

١ . نتيجه حقوق اسلامى و اجراى آن فقط در امكان همزيستى و رفع مزاحمت افراد از همديگر منحصر نيست به همين جهت است كه حقوق مربوط به همزيستى، رشته معيّنى از فقه اسلامى است كه شامل تمام مقرّرات فردى و اجتماعى اسلامى مى‌شود.

٢ . فقه اسلامى مجموعه دستوراتى است كه مى‌تواند افراد انسانى را، خواه منفرداً و خواه در گروه اجتماعى براى بهره‌بردارى از شخصيّت انسانى كه تا بارگاه ربوبى كشيده شده است، آماده كند.

٣ . دستورات فردى مانند نماز و روزه كه نتيجه آن اجتناب از فحشاء و منكرات (از هر نوع كه بوده باشد)، شخص مسلمان را تربيت مى‌كند و براى پذيرش حقوق ديگران آماده مى‌سازد.

٤ . اسلام شخصيّت انسانى را بطور كلّى نقطه تابش شعاع خداوندى معرفى كرده است.

٥ . براى اينكه مطالب يادشده براى انسان قابل درك شود، ارشاد و تعليم را بر