فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٩ - مسائل مستحدثه زكات محمّدتقى جعفرى
آيا زكات نقدين شامل ديگر اوراق نقديه (پول) نيز مىشود؟ به بيان ديگر آيا در زكات درهم و دينار، طلا و نقره بودن جزء موضوع است يا آنكه تمام موضوع جنبه پولى و ارزش مبادلهاى آنها است خواه طلا و نقره باشد يا چيز ديگر؟
در پاسخ به اين مسأله، مبانى فقهاى اماميّه متفاوت است آنها كه معتقدند زكات بر اساس پارهاى از روايات صرفاً به مواد نهگانه تعلّق مىگيرد، زكات نقدين را شامل ديگر اوراق نقديه (پول) نمىدانند و مدّعى هستند كه زكات به طلا و نقره مسكوك تعلّق دارد. نه به ارزش مبادلهاى آنها. امّا كسانى كه معتقدند وجوب زكات انحصار به اشياء نهگانه ندارد، اوراق نقديه (پول) را هم مشمول زكات مىدانند و مىگويند: درهم و دينار موضوعيتى براى وجوب زكات ندارد و ملاك وجوب زكات نقدين جنبه پولى و ارزش مبادلهاى آنهاست خواه طلا و نقره باشد يا اسكناس و مانند آن و هر دو دسته براى اثبات مدّعاى خويش به رواياتى كه در جلد ٦ وسايل الشيعه آمده است تمسّك مىكنند.
به نظر مىرسد در صورت نياز جامعه اسلامى و تشخيص حاكم اسلامى، زكات نقدين شامل اوراق نقدى امروزى نيز مىشود. در ميان فقهاى معاصر و مراجع تقليد نيز دو نفر معتقدند زكات به مطلق مالالتّجاره تعلّق مىگيرد.
در صورتى كه مطلق پول متعلّق زكات باشد نصاب آن چگونه تعيين خواهد شد نصاب درهم ملاك است يا نصاب دينار و يا ... ؟
آنها كه مطلق پول را متعلّق زكات مىدانند گويا براساس عُشر١٠١حساب مىكنند ونظر به اينكهاين مسأله مبنايىاست، كيفيّت احتساب نصاب آن بستگى به نظر صاحب مبنا دارد.
آيا زكات، تنها به عين تعلّق مىگيرد يا آنكه شامل دَين نيز مىشود در صورت تعلّق به دين بر عهده چه كسى است؟ وام دهنده يا وام گيرنده؟
نظر به اينكه دَين هم عين موجود است، ممكن است فقيهى بگويد: به دين هم زكات تعلّق مىگيرد و اينكه در صورت تعلّق به دينِ بر عهده چه كسى است بستگى به نظر صاحب مبنا دارد، ممكن است برخى بر عهده وام دهنده بدانند و برخى بر عهده وام گيرنده.