در روايت معتبر از امام صادق(ع) آمده است «إنّما وضعت الزكاة اختباراً للأغنياء ومعونة للفقرا، ولو أنّ الناس أدّوا زكاة أموالهم ما بقى مسلم فقيراً محتاجاً، ولاستغنى لما فرض اللّه‌ له وأنّ الناس ما افتقروا ولا احتاجوا ولا جاعوا ولا عروا اِلاّ بذنوب‌الاغنياء وحقيق على‌اللّه‌تبارك وتعالى أن يمنع رحمته ممّن منع حقّ اللّه‌ في ماله واُقسم بالذى خلق‌الخلق وبسط الرزق إنّه ما ضاع مال في برّ ولا في بحر اِلاّ بترك الزكاة، وأسخى الناس من أدّى الزكاة له ولم يبخل على المؤمنين بما افترض اللّه‌ لهم في ماله.» زكات براى امتحان كردن ثروتمندان و يارى رساندن به فقرا وضع شده است. اگر مردم زكات اموال خود را بپردازند، هيچ مسلمان فقيرى يافت نمى‌شد و با حقى كه خداوند براى او قرارداد، بى نياز مى‌شد. همانا مردم فقير و محتاج و گرسنه و عريان نمى‌شوند مگر به واسطه گناهان ثروتمندان. خداوند تبارك و تعالى حقّ دارد كه رحمت خويش را از كسى كه حق خدا را در مال خود نمى‌پردازد، منع كند. سوگند مى‌خورم به كسى كه خلق را آفريد و روزى را گستراند كه هيچ مالى در خشكى يا دريا ضايع نمى‌شود مگر به واسطه ترك زكات ... بخشنده‌ترين مردم كسى است كه زكات مال خود را بپردازد و بر مؤمنان بخل نورزد.» (١)

آيا زكات منحصر در اشياء نه‌گانه است يا با توجّه به فلسفه تشريع آن در صورت نياز جامعه‌قابل توسعه به اشياء ديگر نيز هست؟

همانطور كه مى‌دانيد مشهور فقهاء بر اين عقيده‌اند كه زكات منحصر در اشياء نه‌گانه است، امّا برخى از فقهاى اماميه نيز بر اين باورند كه با توجّه به فلسفه تشريع زكات، و با توجّه به هدف اصلى از اين واجب الهى، زكات منحصر در اشياء نه‌گانه وبستگى به نياز و عدم نياز جامعه اسلامى و موارد مصرف در نظام اسلامى دارد. يعنى در صورت نياز جامعه و موارد مصرف و پاسخگو نبودن مواد نه گانه، قابل توسعه به اشياء ديگر نيز هست و رفع و وضع آن در عصر غيبت، به دست با كفايت ولى امر مسلمين است. يعنى ولى امر مسلمين با تشخيص نياز جامعه اسلامى مى‌تواند در صورت نياز، زكات را به اشياء ديگر نيز توسعه دهد و اين مطلب از روايات هم

(١) وسايل الشيعه، ج٦، ص٤ و ٥.