فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٥ - مهــآدنه (ترك مخاصمه و آتش بس) مقام معظّم رهبرى
نازل شد. ايشان پس از بيان بطلان شرط بازگرداندن بردگان و مانند آنان در عقد صلح مىنويسد: «زيرا پيامبر(ص) در حديبيه بر اين اساس صلح كرد كه هر مسلمان مهاجرى را كه به او بپيوندد، به مشركان بازگرداند. پس خداوند او را از اين كار بازداشت و با اين گفتار از آن نهى كرد: «يا ايها الذين آمنوا اذا جائكم المؤمنات مهاجرات...؛ يعنى اى كسانى كه ايمان آوردهايد، هرگاه زنان مؤمنان هجرتكنان نزدتان آمدند...».
در اين صورت اگر ثابت شود كه اين آيه در مقام مخالفت با مضمون صلح حديبيه نازل شده است، بعيد نيست بتوان گفت كه از مخالفت با بازگرداندن زنان دو نكته بهدست مىآيد:
يكم : مقصود پيامبراكرم(ص) در اين پيمان بازگرداندن همه پيوستگان از جمله زنان بود، وگرنه مخالفتى كه در آيه آمده است، لغو بود. بنابراين ديگر نمىتوان احتمال داد كه مقصود حضرت(ص) بازگرداندن گروه خاصى از مردان؛ يعنى افراد داراى خاندان و پشتيبان بود. و چون ايشان در پى بازگرداندن زنان بود، بازگرداندن مردان مطلقاً ـاگر چه داراى خاندان و عشيرهاى نبودند به طريق اولى مدنظرشان قرار داشت.
دوم : اين مخالفت، به منزله امضاى ديگر مفاد قرارداد است. البته نه از طريق دلالت مفهومى تا بتوان در اعتبارش خدشه كرد، بلكه از طريق دلالت اقتضا كه گونهاى از دلالتهاى عقلى است. چون كه اگر ديگر بندهاى قرارداد هم مورد قبول نباشند، مخالفت با پارهاى از آنها لغو خواهد بود. اين نكته جاى تأمل دارد.
پس اگر صحت ادعاى شيخ طوسى؛ درباره شأن نزول آيه ممتحنه، ثابت شود، نتيجهاش آن خواهد بود كه مقصود حضرت(ص) در مورد شرط بازگرداندن