فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٢٥ - معرفي تفصيلى - عوائد الايّــام سيّد حسن فاطمى
عائده ٥٤ولاية الحـــاكم و ما له فيه الولاية
عائده ٥٤ از مهمترين عائدههاى عوائد الايّام است، چرا كه اين عائده اوّلين نوشتارى است كه مباحث مربوط به ولايت فقيه جداگانه در آن گرد آمده است. به خاطر اهمّيت آن، دو بار پيش از اين به فارسى ترجمه و مستقلاًّ به چاپ رسيده است. اوّلين بار با عنوان «حدود و اختيارات حاكم اسلامى» در سال ١٣٦٥هـ . ش. توسّط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى چاپ و منتشر شد و بار ديگر در سال١٣٦٧هـ . ش. آقاى سيّد جمال موسوى آن را ترجمه و بنياد بعثت آن را منتشر كرد.
هدف نويسنده از گشودن اين بحث، بيان ولايت فقها به عنوان حاكم و نايبان ائمّه: در عصر غيبت است. وى ابتدا ١٩ روايت درباره علما كه به بحث ارتباط دارد نقل مىكند. سپس وظايف و اختيارات فقها را تبيين مىكند. وى تمام اختيارات فقيه عادل را در دو امر مىداند:
الف ـ آنچه انبياء و امامان(ع) نسبت بدان ولايت دارند براى فقيه نيز ثابت است، مگر مواردى كه با دليل استثنا شده باشد.
ب ـ هر عملى كه مربوط به دين و دنياى مردم است و عقلاً، عرفاً يا شرعاً بايد تحقّق يابد انجام آن وظيفه فقيه است.
فاضل نراقى پس از تبيين اين دو اختيار، بعضى از مناصب فقها را با دليل ذكر مىكند:
افتاء، قضاء، اجراى حدود و تعزيرات، اداره اموال يتيمها و ديوانگان و سفيهان و غايبان، به نكاح در آوردن صغير و ديوانه و سفيه، ولايت بر ايتام و سفيهان در اجاره دادنشان، استيفاء حقوق مالى و غير مالى آنان، تصرّف در اموال امام، تمامى امور مردم كه امام انجام مىدهد، هر عملى كه عقلاً يا شرعاً بايد تحقّق يابد.