اصولى‌ها در موارد فراوان به آيه «نبأ» استدلال كرده‌اند از جمله قبول خبر عادل در روايت يا شهادت. چنين استدلالى يا به مفهوم وصف است يا به مفهوم شرط. از نظر فاضل نراقى تنها مفهوم وصف دلالت بر مقصود دارد و حال آنكه مفهوم وصف حجّت نيست.

بعضى با اين آيه به عدم پذيرش مطلق خبر فاسق استدلال كرده‌اند. امّا چنين استدلالى قابل تأمّل است، زيرا آيه تنها بر وجوب تفحّص دلالت دارد و اينكه وظيفه مكلّف پس از بررسى چيست روشن نشده است. با اين توضيح كه پس از بررسى از پنج حال خارج نيست: يا دروغ و راست بودن خبر فاسق معلوم مى‌شود كه در اين صورت به مقتضاى همان عمل خواهد شد، امّا اين نتيجه از آيه به دست نمى‌آيد بلكه از خارج به آن پى مى‌بريم. اگر پس از تفحص به ظنّ به كذب يا ظنّ به صدق يا به شك رسيديم از آيه هيچ حكمى استفاده نمى‌شود.

عائده ٤٨نفوذ اقرار العـــاقل على نفسه

نفوذ اقرار عاقل عليه خود از ضروريات تمام اديان و مذاهب به شمار مى‌رود و اخبار مستفيض بر آن دلالت دارند. مانند «اقرار العقلاء على أنفسهم جائز». امّا از نظر نويسنده تنها روايت مذكور، مؤسّس اين اصل است. نويسنده در موضوع اقرار عليه خود چند مورد را محلّ بحث مى‌داند، از جمله:

اقرار به چيزى كه تنها ميان دو نفر تحقّق مى‌يابد و يك طرف اقرار كند، مانند اقرار به مصالحه. در اين صورت نمى‌توان در حقّ مقرّ و غير او حكمى كرد، زيرا بدون ثبوت در حقّ غير، آن اَمر قابل تحقّق نيست.

اقرار به چيزى كه داراى لوازمى است و پاره‌اى از آنها متعلّق به مقرّ و برخى متعلّق به شخص ديگر است. مثلاً شخصى به ملكيّت عبدى اقرار مى‌كند كه لازمه‌اش وجوب نفقه عبد است. حال اگر شخص ديگر ثابت كند عبد از آنِ