فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣٧ - استصنــاع (قرارداد سفارش ساخت ) آية الله محمّد مؤمن قمى
چكيده بحث:
«استصناع»، آن است كه كسى نزد صنعتگر مىآيد و از او درخواست مىكند كه تعدادى از آنچه را كه مىسازد، براى او بسازد و بر همين اساس، عقد و قراردادى ميان آن دو صورت مىگيرد. استصناع (سفارش ساخت) از ديدگاه ابو حنيفه و برخى ديگر، از مصاديق بيع است.
حقّ اين است كه «سفارش ساخت» بر سه قسم است:
١ / اين سفارش در قالب تمليك و تملّك قطعى و بدون حالت انتظار صورت مىگيرد.
٢ / در قالب قرارداد قطعى ميان سفارش دهنده و سازنده انجام مىشود، مبنى بر اينكه سازنده كالا را بسازد و پس از ساختن، آن را به سفارش دهنده بفروشد.
٣ / در قالب يك مواعده غير قطعى انجام مىپذيرد ، بدين ترتيب كه سفارش دهنده مىگويد: فلان چيز را برايم بساز، شايد من آن را از تو بخرم، و يا اينكه سازنده مىگويد: پس از يك ماه از من خبر بگير، شايد آنچه را مىخواهى بسازم و آن را به تو بفروشم.
قسم اوّل: مفهوم بيع بر آن منطبق مىشود و بايد تمامى شرايط درستى بيع را دارا باشد؛ خواه شرايط خود عقد باشد و خواه شرايط عوضين و يا شرايط فروشنده و خريدار.
بنابراين، اگر كالاى مورد سفارش امرى جزئى باشد، نظير سفارش ساخت كشتى شخصى كه مقدارى از آن ساخته شده است، اين سفارش، در حقيقت، فروختن يك كالاى موجود است؛ مشروط بر اينكه مقدار باقى مانده بدان ضميمه شود. اين يك نوع معامله (بيع) درست است؛ البتّه به شرط اينكه خصوصيات آن